Abstract
Ushbu ilmiy maqolada antibiotiklarga qarshi rezistentlikning (AQB – antimikrob rezistentlik) rivojlanish mexanizmlari, uning global va mintaqaviy darajadagi sog‘liqni saqlash tizimiga ta’siri, infeksion kasalliklar oqimiga ko‘rsatadigan xavfi hamda oldini olish strategiyalari yoritiladi. O‘zbekiston sharoitida antibiotiklarning haddan tashqari qo‘llanishi, o‘z-o‘zini davolash darajasi yuqoriligi, dori vositalarini retseptsiz olishning keng tarqalganligi rezistentlikning keskin o‘sishiga sabab bo‘layotgani tahlil qilindi. Tadqiqotda statistik ma’lumotlarga tayangan holda profilaktik chora-tadbirlarning samaradorligi, tibbiyot xodimlarining roli va aholining xabardorlik darajasi o‘rganildi. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi (SSV) so‘nggi yillarda antibiotiklarga qarshi rezistentlikning oshib borayotgan global xavfini inobatga olgan holda, mamlakatda antibiotiklardan oqilona foydalanish va nazorat mexanizmlarini kuchaytirishga qaratilgan qator islohot va dasturlarni amalga oshirmoqda. Bu chora-tadbirlar xalqaro talablar, WHO (JSST), FAO va OIE tomonidan tavsiya etilgan “One Health” yondashuvi asosida olib borilmoqda.
References
1. World Health Organization. (2023). Global action plan on antimicrobial resistance: Progress report. WHO Press.
2. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Antibiotic resistance threats in the United States. CDC Publications.
3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2022). Antimikrob rezistentlikka qarshi kurash bo‘yicha milliy strategiya. Toshkent.
4. O’Neill, J. (2021). Tackling drug-resistant infections globally: Final report and recommendations. Review on Antimicrobial Resistance
5. Ventola, C. L. (2015). The antibiotic resistance crisis: Part 1. Pharmacy and Therapeutics, 40(4), 277–283.
6. Laxminarayan, R., Matsoso, P., Pant, S., et al. (2016). Access to effective antimicrobials: A worldwide challenge. The Lancet, 387(10014), 168–175.
7. Davies, J., & Davies, D. (2010). Origins and evolution of antibiotic resistance. Microbiology and Molecular Biology Reviews, 74(3), 417–433.
8. Holmes, A., Moore, L., Sundsfjord, A., et al. (2016). Understanding the mechanisms behind antimicrobial resistance. Nature Reviews Microbiology, 13(6), 421–431.
9. European Centre for Disease Prevention and Control. (2023). Surveillance of antimicrobial resistance in Europe. ECDC Report.
10. Aminov, R. (2017). History of antimicrobial drug resistance. Antibiotics, 6(3), 1–13.
11. O‘zbekiston Respublikasi SSV. (2021). Antibiotiklarni oqilona qo‘llash bo‘yicha klinik tavsiyalar. Toshkent.
12. Livermore, D. (2012). Current epidemiology and growing resistance of gram-negative pathogens. Clinical Infectious Diseases, 56(4), 308–315.
13. Jacoby, G. A., & Munoz-Price, L. S. (2005). The new β-lactamases. New England Journal of Medicine, 352(4), 380–391.
14. Spellberg, B., Gilbert, D. (2014). The future of antibiotics and resistance. New England Journal of Medicine, 368(4), 299–302.
15. O‘zbekiston Respublikasi Statistik agentligi. (2022). Dori vositalari iste’moli va aholining sog‘liq madaniyati bo‘yicha yillik hisobot. Toshkent.