Abstract
Mazkur maqolada aeronavigatsiya va aloqa tizimlarida GPS/GNSS, dronlar, masofadan identifikatsiya qilish, uchuvchisiz havo kemalarini havo hududiga integratsiya qilish hamda anti-dron tizimlarining ilmiy-texnik asoslari tahlil qilinadi. Aeronavigatsiyada sun’iy yo‘ldosh navigatsiyasi parvoz yo‘nalishini aniqlash, havo kemasining koordinatasi, tezligi va vaqt sinxronizatsiyasini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Dronlar esa monitoring, logistika, qidiruv-qutqaruv, qishloq xo‘jaligi va infratuzilma nazoratida keng qo‘llanmoqda. Shu bilan birga, aeroportlar va muhim obyektlar hududida ruxsatsiz dronlar xavfsizlikka tahdid tug‘dirgani sababli aniqlash, kuzatish va zararsizlantirishga qaratilgan anti-dron tizimlari rivojlanmoqda. Maqolada GPS psevdouzoqlik tenglamasi, trilateratsiya, aloqa kanali sig‘imi, radar tenglamasi, dron uchish vaqti hamda sensorli aniqlash modeli keltiriladi.
References
1. ICAO. Performance Based Navigation: PBN Overview. – Montréal: International Civil Aviation Organization, 2025.
2. ICAO. Unmanned Aviation and Advanced Air Mobility. – Montréal: International Civil Aviation Organization, 2025.
3. Federal Aviation Administration. Navigation Programs — Satellite Navigation. – Washington, DC: FAA, 2025.
4. National Coordination Office for Space-Based Positioning, Navigation, and Timing. GPS Modernization. – Washington, DC: GPS.gov, 2025.
5. Federal Aviation Administration. Remote Identification of Drones. – Washington, DC: FAA, 2025.
6. Federal Aviation Administration. UAS Detection, Mitigation, and Response on Airports. – Washington, DC: FAA, 2025.
7. Kaplan E.D., Hegarty C.J. Understanding GPS/GNSS: Principles and Applications. – 3rd ed. – Boston: Artech House, 2017.
8. Parkinson B.W., Spilker J.J. Global Positioning System: Theory and Applications. Vol. I–II. – Washington, DC: American Institute of Aeronautics and Astronautics, 1996.
9. Kayton M., Fried W.R. Avionics Navigation Systems. – 2nd ed. – New York: Wiley, 1997.
10. Moir I., Seabridge A., Jukes M. Civil Avionics Systems. – 2nd ed. – Chichester: Wiley, 2013.
11. Austin R. Unmanned Aircraft Systems: UAVS Design, Development and Deployment. – Chichester: Wiley, 2010.
