Keywords
How to Cite
Abstract
Inson organizmida tishlar va hazm tizimi a’zolarining shakllanishi va yetilishi murakkab, ko‘p bosqichli biologik jarayon bo‘lib, u nafaqat genetik dastur asosida, balki tashqi muhit omillarining uzluksiz ta’siri ostida kechadi. Ushbu maqolada ovqatlanish sifati, dori vositalari, infeksion omillar va toksik moddalar ta’sirida odontogenez va hazm tizimi organlarining rivojlanishidagi o‘zgarishlar ilmiy jihatdan chuqur tahlil qilindi. Ayniqsa prenatal va erta postnatal davrlarda ushbu omillarning roli alohida ahamiyat kasb etishi ko‘rsatib berildi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, mikro va makroelementlar yetishmovchiligi, noto‘g‘ri farmakologik ta’sirlar, infeksiyalar va toksinlar tish to‘qimalarining mineralizatsiyasi buzilishiga, emal gipoplaziyasi, kariyes rivojlanishiga moyillik hamda oshqozon-ichak tizimi funksional va morfologik o‘zgarishlariga olib keladi. Shu bilan birga, bu omillar ichak mikrobiotasi muvozanatini buzib, immunologik va metabolik jarayonlarga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
References
1. World Health Organization. Oral health fact sheet. 2025. Оғиз бўшлиғи соғлиғини сақлашда мувозанатли рацион, қандни чеклаш ва фторнинг аҳамияти баён қилинган. (Dunyo Sog'liqni Saqlash Tashkiloti)
2. World Health Organization. Infant and young child feeding. 2023. Эрта овқатланиш ва эксклюзив эмизишнинг гастроинтестинал инфекциялардан ҳимоядаги ўрни кўрсатилган. (Dunyo Sog'liqni Saqlash Tashkiloti)
3. World Health Organization. Infant and young child feeding: Model Chapter for textbooks. 2009. Болалар нутритив эҳтиёжлари ва эрта овқатланиш принциплари ёритилган. (Iris)
4. World Health Organization. Inadequate or excess fluoride: a major public health concern. 2019. Фторнинг кам ёки ортиқча миқдори билан боғлиқ хавфлар баён қилинган. (Iris)
5. WHO Expert sources on fluoride toothpaste and appropriate fluoride use. Фторли пасталарнинг самарали консентрацияси ва профилактик аҳамияти келтирилган. (WHO CDN)
6. Zhu J, et al. Expert consensus on the diagnosis and management of tooth discoloration. 2026. Тетрациклин билан боғлиқ тиш доғланиши ҳақида маълумот берилган. (PMC)
7. Olczak-Kowalczyk D, et al. Developmental enamel defects and their relationship with dental caries. 2023. Эмаль ривожланиш нуқсонлари ва кариес оғирлиги ўртасидаги боғлиқлик кўрсатилган. (PMC)
8. Al Dehailan L, et al. Evidence on the association of overall dietary factors, selected nutrients, and environmental exposures with developmental defects of enamel. 2025. Диетик ва муҳит омилларининг эмаль нуқсонларидаги ўрни таҳлил қилинган. (PMC)
9. NIDDK. Digestive Diseases and Nutrition: Recent Advances. 2025. Ошқозон-ичак касалликларида муҳит, иммун ва микроб омилларининг ўзаро таъсири ёритилган. (Diabet, Ovqat, va Buyrak Kasalliklari Instituti)
10. NIDDK Recent Advances & Emerging Opportunities. 2020. Болалар ичак микробиомининг ривожланиши ва аҳамияти ҳақида маълумот келтирилган. (Diabet, Ovqat, va Buyrak Kasalliklari Instituti)
11.