OG‘IR METALLARNING O‘SIMLIK HUJAYRALARIDAGI BIOKIMYOVIY O‘ZGARISHLARGA TA’SIRI
Keywords:
Og’ir metallar, oksidlovchi stress, xlorofill, patogen, gomeostaz, antioksidant, fotosintez.Abstract
Ushbu maqolada antropogen omillar ta’sirida atrof-muhitga tarqalayotgan og’ir metallarning o’simlik hujayralaridagi biokimyoviy jarayonlarga ko’rsatadigan salbiy ta’siri atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda metallarning hujayraga kirib borish yo’llari, oksidlovchi stress (ROS) hosil bo’lishi, fermentativ faollikning inaktivatsiyasi va fotosintez apparatining buzilish mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, o’simliklarning ushbu toksikantlarga qarshi adaptiv javob reaksiyalari, jumladan, fitoxelatinlar sintezi va vakuolyar sekvestratsiya jarayonlari bayon etilgan. Maqola ekologiya, o‘simliklar fiziologiyasi va biokimyosi sohasidagi mutaxassislar hamda talabalar uchun ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
References
Okereafor U, Makhatha M, Mekuto L, Uche-Okereafor N, Sebola T, Mavumengwana V (2020) Toxic metal implications on agricultural soils, plants, animals, aquatic life and human health. Int J Environ Res Public Health 17(7):2204. 10.3390/ijerph17072204
2 Zamora-Ledezma C, Negrete-Bolagay D, Figueroa F, Zamora-Ledezma E, Ni M, Alexis F, Guerrero VH (2021) Heavy metal water pollution: A fresh look about hazards, novel and conventional remediation methods. Environ Technol Innovat 22:101504. 10.1016/j.eti.2021.101504
3. MathuMitha C, Mohan Raj V, Sangeetha R (2021) Susan George and Ragumaran M.: a review on the effect of heavy metal contamination and its impact on the environment. Intern J Zool Invest 7:762–771. 10.33745/ijzi.2021.v07i02.061
4. Dey M, Akter A, Islam S, Chandra Dey S, Choudhury TR, Fatema KJ, Begum BA (2021) Assessment of contamination level, pollution risk and source apportionment of heavy metals in the Halda River water, Bangladesh. Heliyon 7(12):e08625. 10.1016/j.heliyon.2021.e08625
5. Chaitanya M, Arora S, Pal RS, Ali HS, El Haj B, Logesh R (2024) Assessment of Environmental Pollutants for Their Toxicological Effects of Human and Animal Health. Organic Micropollutants in Aquatic and Terrestrial Environments. Springer, Switzerland, pp 67–85
6. https://geografiya.uz/ekologiya/819-ogir-metallar.html
7. https://www.gozetim.com/uz/cevre-analizleri/emisyon/agir-metal-olcumve-analizleri
8. Металлы // Энциклопедический словарь юного химика. 2-е изд. /
Сост. В. А. Крицман, В. В. Станцо. — М.: Педагогика, 1990. — с. 141—
144 Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine. — 320 с. — ISBN 5-
7155-0292-6
9. А. Т. Пилипенко, В. Я. Починок, И. П. Середа, Ф. Д.
Шевченко. Металлы. Общие свойства металлов // Справочник по элементарной
химии / под ред. академика АН УССР А. Т. Пилипенко. — К.: Наукова думка,
1985. — С. 341—342. — 560 с
10. «Heavy metals» a meaningless term? Архивная копия от 31 марта 2010
на Wayback Machine — доклад ИЮПАК (англ.)
11. Ali H, Xon E, Ilahi I (2019) Xavfli og'ir metallarning atrof-muhit kimyosi va ekotoksikologiyasi: atrof-muhitning turg'unligi, toksikligi va bioakkumulyatsiyasi. J Chem 2019(1):6730305. 10.1155/2019/6730305
12. Li C, Sanchez GM, Wu Z, Cheng J, Zhang S, Wang Q, Li F, Sun G, Meentemeyer RK (2020) Spatiotemporal patterns and drivers of soil contamination with heavy metals during an intensive urbanization period (1989–2018) in southern China. Environ Pollut 260:114075. 10.1016/j.envpol.2020.114075
13. Pujari M, Kapoor D (2020) Heavy metals in the ecosystem: sources and their effects. Heavy Metals Environ. 10.1016/B978-0-12-821656-9.00001-8 [Google Scholar]
14. Sobhanardakani S (2019) Ecological and human health risk assessment of heavy metal content of atmospheric dry deposition, a case study: Kermanshah. Iran Biol Trace Element Res 187:602–610. 10.1007/s12011-018-1383-1
15. Alengebawy A, Abdelkhalek ST, Qureshi SR, Wang MQ (2021) Heavy metals and pesticides toxicity in agricultural soil and plants: ecological risks and human health implications. Toxics 9(3):42. 10.3390/toxics9030042
16. Deng S, Zhang X, Zhu Y, Zhuo R (2024) Tuproqdagi og'ir metallar ifloslanishini fito-kombinatsiyalangan tiklashdagi so'nggi yutuqlar. Biotechnol Adv 72:108337. 10.1016/j.biotechadv.2024.108337
17. Li X, Lin S, Ouvrard S, Sirguey C, Qiu R, Wu B (2024) Tashlab ketilgan kondan bioko'mirga aylangan kashshof o'simlikning ( Miscanthus sp.) atrof-muhitni tiklash salohiyati: og'ir metallarni barqarorlashtirish va atrof-muhitga qo'llash. J Environ Manage 366:121751. 10.1016/j.jenvman.2024.121751
18. Smail HO, Jamal SS, Nuraddin SA (2024) Iroqning Koya shahri/Kurdiston mintaqasida Allium cepa ildiz uchlarining mitotik indeksiga kanalizatsiya chiqindi suvlarining ta'siri. J Exp Mol Biol 25(3):133–140. 10.47743/jemb-2024-187
19. Xu E, Liu Y, Gu D, Zhan X, Li J, Zhou K, Zhang P, Zou Y (2024) O'simliklarning misga bo'lgan reaksiyasining molekulyar mexanizmlari: tanqislikdan ortiqchalikka. Inter J Mol Sci 25(13):6993. 10.3390/ijms25136993
20. An Q, Wen C, Yan C (2024) Meta-tahlil mikroplastika va og'ir metallarning o'simliklarga birgalikdagi ta'sirini ochib beradi. J Hazard Mater 476:135028. 10.1016/j.jhazmat.2024.135028
21. Gao M, Peng H, Zhao X, Xiao Z, Qiu W, Song Z (2024) Kadmiyning bo'lingan ildiz tizimiga ekilgan petrushka ildizlarida polistirol tashishga ta'siri va birlashtirilgan toksik ta'sirlarni baholash. Sci Total Environ 924:171633. 10.1016/j.scitotenv.2024.171633
22. Elik Ü, Gül Z (2025) Makkajo'xori ( Zea mays L.) tarkibida qo'rg'oshin va kadmiy metallarining to'planish salohiyati va fiziologik-morfologik xususiyatlarga ta'siri. Life 15(2):310. 10.3390/life15020310
23. Mohamed RR, Elshiekh AO, Mohamed AM, Abdul MM, Hamid K (2024a) Aqlli polimerlar va ularning turli xil qo'llanilishi. Springer, Singapur
24. Zhou W, Wang Y, Liu W, Zhang L (2022) Og'ir metall stressi ostida o'simliklarda ROS signalizatsiyasi: So'nggi yutuqlar va kelajakdagi istiqbollar. J Hazard Mat 436:129214. 10.1016/j.jhazmat.2022.129214
25. Chen Z, Guo Z, Xu N, Khan MZ, Niu J (2024a) Multifaceted insights into the dual effects of foliar application of cerium oxide nanoparticles on alfalfa ( Medicago sativa L.). Environ Sci: Nano 11:3457–3474. 10.1039/D4EN00271G









