CHO‘L EKOTIZIMLARIDA BIOLOGIK XILMA-XILLIKNI SAQLASH VA O‘RGANISH (KATTAQUM MASSIVI MISOLIDA)
Abstract
Cho‘l ekotizimlarida biologik xilma-xillikni saqlash bugungi kunda ekologiya, atrof-muhit muhofazasi va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish yo‘nalishlarining eng dolzarb masalalaridan biridir. Arid va yarim arid hududlarda ekotizim barqarorligi suv tanqisligi, yuqori harorat, shamol eroziyasi, tuproq degradatsiyasi, o‘simlik qoplamining siyrakligi va antropogen bosim bilan bevosita bog‘liq bo‘ladi. O‘zbekistonning Milliy atrof-muhit holati hisobotida mamlakat hududining katta qismi arid zonaga mansubligi, cho‘llanish, yer degradatsiyasi, yaylovlardan ortiqcha foydalanish va suv resurslaridan bosimli foydalanish muhim ekologik muammolar qatorida ko‘rsatilgan [1; 2]. Shu nuqtayi nazardan Surxondaryo viloyatidagi Kattaqum massivi kabi qumli landshaftlarni biologik xilma-xillik jihatidan o‘rganish nafaqat ilmiy, balki amaliy ekologik boshqaruv uchun ham muhimdir.
References
UNECE. National State of the Environment Report: Uzbekistan. United Nations Economic Commission for Europe, 2024. URL: https://unece.org/sites/default/files/2024-02/uzbekistan-state-of-the-environment-en.pdf
2. Ministry of Ecology, Environmental Protection and Climate Change of the Republic of Uzbekistan. National Report on the State of the Environment: Republic of Uzbekistan. 2023. URL: https://ecochem.uz/upload/iblock/425/2ru0eqnsdao9gb0s108dq3jkkwbsgmdj/UZB_eco_report_2023_EN_web.pdf
3. Surxon tongi. “Yashil makon” orzusi haqiqatga aylanmoqda. 2024. URL: https://surxontongi.uz/2024/11/27/yashil-makon-orzusi-haqiqatga-aylanmoqda/
4. Showler, D.A. A Checklist of the Amphibians and Reptiles of the Republic of Uzbekistan with a Review and Summary of Species Distribution. 2018. URL: https://gallotia.de/AF/Bibliografie/BIB_13523.pdf
5. Shernazarov, E., Jumayev, F. Transformations of the Herpetofauna of South-Western Kyzylkum (Uzbekistan) under the Influence of Technogenesis. E3S Web of Conferences, 264, 01041, 2021. DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202126401041
6. Bogdanov, O.P. Ekologiya presmykayushchikhsya Sredney Azii. Toshkent: Fan, 1965.
7. Zahidov, T.Z. Biotsenozy pustyni Kyzylkum. Toshkent: Fan, 1971.
8. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi. Hayvonot dunyosi. II jild. Toshkent: Chinor ENK, 2019. URL: https://storage.academy.uz/
9. Gibbons, J.W., Scott, D.E., Ryan, T.J., Buhlmann, K.A., Tuberville, T.D., Metts, B.S. et al. The Global Decline of Reptiles, Déjà Vu Amphibians. BioScience, 50(8), 653–666, 2000. DOI: https://doi.org/10.1641/0006-3568(2000)050[0653:TGDORD]2.0.CO;2
10. Böhm, M., Collen, B., Baillie, J.E.M., Bowles, P., Chanson, J., Cox, N. et al. The Conservation Status of the World’s Reptiles. Biological Conservation, 157, 372–385, 2013. DOI: https://doi.org/10.1016/j.biocon.2012.07.015
11. Xojamuratov, N.B.U. Qurigan Orol dengizi tubida yashil qoplamalar barpo etishda saksovul o‘simligining ahamiyati. CyberLeninka, 2023. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/qurigan-orol-dengizi-tubida-yashil-qoplamalar-barpo-etishda-saksovul-o-simligining-ahamiyati
12. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. 2019–2028-yillar davrida O‘zbekiston Respublikasida biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. 484-son qaror, 2019. URL: https://lex.uz/uz/docs/-4372839









