HOZIRGI O‘ZBEK TILIDA KELISHIKLARNING SINTAKTIK VAZIFALARI VA ULARNING KOMPYUTER TAHLILIDAGI AHAMIYATI

Sayfiddinova Ziynat Abduzohidovna

Authors

Sayfiddinova Ziynat Abduzohidovna Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti 3-bosqich talabasi

Keywords:

kelishik kategoriyasi, sintaktik vazifa, gap bo‘laklari, avtomatik sintaktik tahlil, kompyuter lingvistikasi, leksiklashuv, ibora, kontekst.

Abstract

Mazkur maqolada hozirgi o‘zbek tilida kelishik qo‘shimchalarining sintaktik vazifalari hamda ularning avtomatik sintaktik tahlildagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqotda bir kelishik shaklining turli gap bo‘laklari vazifasida kelishi, xususan, jo‘nalish, o‘rin-payt va chiqish kelishiklarining to‘ldiruvchi, hol va aniqlovchi kabi bo‘laklarni hosil qilishi misollar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, leksiklashgan shakllar va frazeologik birliklar tarkibidagi kelishik qo‘shimchalarining avtomatik tahlilda ajratilmasligi masalasi ko‘rib chiqiladi. Iboralarning kontekstga bog‘liq holda sintaktik vazifa o‘zgarishi kompyuter lingvistikasi uchun murakkab muammolardan biri sifatida baholanadi.

References

1. Abdurahmonov G‘., Rustamov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Sintaksis. — Toshkent: O‘qituvchi, 1982.

2. Azimov I. O‘zbek tilida kelishik kategoriyasi va uning sintaktik xususiyatlari. — Toshkent: Fan, 1975.

3. Hojiyev A. O‘zbek tili grammatik terminlarining izohli lug‘ati. — Toshkent: Fan, 2002.

4. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. — Toshkent: O‘qituvchi, 1995.

5. Mirtojiyev M. O‘zbek tilida ko‘p ma’nolilik va grammatik shakllarning semantik talqini. — Toshkent: Fan, 1988.

6. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. — Toshkent: O‘qituvchi, 1978.

7. Sayfullayeva R., Mengliyev B. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.

8. Usmonov S. O‘zbek tilida so‘z birikmalari va iboralar. — Toshkent: Fan, 1981.

9. Yuldashev A. O‘zbek tilida sintaktik munosabatlar va ularning ifodalanishi. — Toshkent: Fan, 1990.

10. Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing. — 2nd ed. — Pearson Education, 2009.

11. Nivre J., de Marneffe M.-C., Ginter F. et al. Universal Dependencies v2: An Evergrowing Multilingual Treebank Collection // Proceedings of LREC. — 2016.

12. Manning C. D., Schütze H. Foundations of Statistical Natural Language Processing. — Cambridge: MIT Press, 1999.