TÚRKIY TIL BILIMINDE GENDER MÁSELESINIŃ ÚYRENILIWI
Keywords:
gender, gender lingvistikası, kórkem tekst, er hám hayallarǵa tán sózler, frazeologiyalıq birlikler, paremiyalıq genderler, salıstırmalı izertlew, gender stereotipler.Abstract
Lingvistikada gender máselesi jańa baǵdar bolıwına qaramastan birqansha tez rawajlanıp, arnawlı izertlew obyektine aylanıp úlgerdi. Til biliminde genderlik izertlewler óz aldına orın iyelep, erkin bolǵan lingvistikalıq baǵdar gender lingvistikası yamasa lingvistikalıq genderologiya payda boldı. Túrkiy til biliminde gender túsinigi ádewir úyrenilip, lingvistikalıq baǵdarda keńirek izertlenip úlgergen. Biz bul maqalada túrkiy tillerindegi gender máselesiniń úyreniliwi, sonıń menen birge qaraqalpaq til bilimindegi genderlik izertlewlerdiń dáslepki kórinisleri sóz etildi
References
1. Stroller R. Sex and gender. On the development of masculinity and femininity. London: Hogarth Press. 1968. 383 p.
2. Морозова А. А. Лингвокогнитивное содержание гендерных стереотипов женственности и мужественности (на материале испанского языка). Кан.дисс. Самарканд. 2011. 177 ст.
3. Ергашева Г. И. Инглиз ва ўзбек тиллари фразеологизм ва гендер аспектининг қиёсий типологик тадқиқи. Кан.дисс.Тошкент. 2011. 165 бет.
4. Тухтасинов И. М. Лингвокултурологические и гендерные особенности сложных слов в художественном тексте (на материале испанского языка). Кан.дисс. Самарканд. 2011. 177 бет.; Тучкова Е.А. гендерные признаки образа автора во французских женских, автобиографических романах: композиционно-нарративный и стилистико-прагматический аспекты. Автореферат. Кан.дисс. 2015. 20 бет.; Князин А. Т. Гендерный аспект английского юмористического дискурса (языковые и социокультурные проявления). Автореферат. 2016.; Ergasheva G. I. Linguistic and extra-linguistic factors in the formation of gender terminology in the system of different languages. Dok.dis. 2018. 228 pages; Абдувахобова М. А. Инглиз, итальян ва ўзбек фольклор матнларида гендернинг тил воситаларида ифодаланиши. Кан.дис. 2019. 164 бет.
5. Мусаева Ф. Т. Ўзбек тилида жинс тушунчасининг ифодаланиши. Кан.дис. 2019. 140 бет.
6. Гулямова Ш. К. Ўзбек тили евфемизмларининг гендер хусусиятлари. Кан.дис. 2020. 163 бет.
7. Саидхонов М.М. новербал масалалар ва ўзбек тилида уларнинг ифодаланиши. Кан.дис.1993. 160 бет.
8. Байтұрсынов А. Ақ жол: өлеңдер мен тәржимелер, публ. мақалалар және әдеби зерттеу. Қурастырған Р. Нурғалиев. – Алматы: Жалын. 1991. 464 бет.
9. Хасанұлы Б. Ана тілі – Атамұра (Қазақ тілінің жер жүзі тілдері жүйесіндегі алатын орны). – Алматы: Жазушы, 1992. Хасанұлы Б. Қыздың сөйлеу əдебі – ана тілінің ажары // «Қазақ қызы: өткені, бүгіні, ертеңі: халықаралық ғылымипрактикалық конференция материалдары. – Алматы, 2003. 1 том. 98-107 б. Хасанұлы Б. Қазақ тіл білімінде гендерлік бағытты қалыптастырудың өзекті мəселелері // Психолингвистика жəне əлеуметтік тіл білімі: қазіргі күйі жəне болашағы: Халықаралық конференция материалдары. – Алматы, 2003. 284-288 бб.
10. Ахметов Ә. Түркi тiлдерiндегi табу мен эвфемизмдер. Алматы, Ғылым., 1995
11. Жубанов Қ.Қ. Қазақ тiлi жөнiндегi зерттеулер. Алматы, Ғылым., 1999.
12. Сабитова З.К. Гендерная оппозиция в языке: диахронический аспект: Учебное пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. 157 с.; Жанпеисова Н.М. Концепт мать/ана в казахской концептосфере (опыт контрастивно-лингвокультурологи-ческого анализа в аспекте казахско-русского билингвизма). Актобе: Изд. Центр АУ им. С.Баишева, 2003. 140 с.; Туйебекова З.Д. Гендерная контрастивистика: сфера морфологии // Психолингвистика и социолингвистика: состояние и перспективы: материалы международной конференции. -– Алматы: Қазақ университеті, 2003. С. 279-281.; Сейсенова А. Д. Лингвистикалық мәдениеттану: этикет формаларын салыстырмалы талдау. Автореферат. Филол.ғыл.канд. Алматы. 1998.; Мамаева Г. Б. Ерлер мен əйелдердің сөз қолданыстарындағы ерекшеліктер: филол. ... ғыл. канд. дисс. Алматы, 2003. 156 б
13. Нуржанова З.М. Невербальные средства общения: гендерный аспект: автореф. канд. филол. наук. Алматы, 2005. 22 с.; Нарожная В.Д. Гендерный аспект в невербальной коммуникации// Психолингвистика и социолингвистика: состояние и перспективы: материалы международной конференции. – Алматы: Қазақ университеті, 2003. С. 269-270.; Сохацкая О.Л. Индоевропейские и праславянские реликты в древнерусской оппозиции «мужское-женское»: дис.канд. филол. наук. – Алматы, 2002. -119 с.; Исмагулова Г. Лингвокультурологический аспект гендерных отношений: сопоставительный аспект: на мат. рус., нем и каз. языков: дис. канд. филол. наук. Челябинск, 2005. 178 с.
14. Абдиназимов Ш. "Ҳаял сөзи хаққында"//Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2015. -№4. -Б. 104-106; Даулетмуратова З. Ана тәрепине байланыслы туўысқанлық атамалар// Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2016. -№4. -Б. 123-125; Usenova G., Seytjanova L. The concept "mother/ana" in proverbs of the Karakalpak language // Ilim hàm jámiyet. -Nukus, 2016. №4; Қурбанбаева Д. Инглис хәм қарақалпақ тилинде gender/жыныс (ер-ҳаял) түсиниклериниң грамматикалық хәм лексика-семантикалық билдирилиўи //Ilim hám jámiyet. -Nukus, 2019. -№2; Төребаева Ф. Тил билиминде гендер мәселесиниң үйренилиўи // Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2021. -№3 -Б. 294-295; Rzamuratova Z. Qoraqalpoq xalq dostonlarida gender streotiplarining tasvirlanishi. diss. Avtoref. Nukus, 2025.
