Abstract
Hozirgi kunda qandli diabet bilan kasallangan bemorlar butun dunyoda, shu jumladan O‘zbekistonda ham ortib bormoqda. Diabetik nefropatiyaning etiopatogeneziga bag'ishlangan ko'plab ilmiy tadqiqotlarga qaramay, uning shakllanishi va rivojlanish mexanizmlari to'liq o'rganilmagan. Ushbu maqola buyrak parenximasi hujayralari va interstitsiyasidagi metabolik kasalliklarning rivojlanish ketma-ketligi haqida yangilangan ma'lumotlarni taqdim etadi. Glomerulyar gipertenziyaning buyrak koptokchalari shikastlanishi va nefronlar sonining progressiv kamayishi rivojlanishidagi yetakchi ro’liga katta e'tibor beriladi. Ushbu hodisalarning mohiyatini tushunish diabetning asoratlarini davolash va oldini olishning samarali usullarini ishlab chiqishning kalitidir.
References
1. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 8th ed. 2017.
2. Papadopoulou-Marketou N., Paschou S. A., Marketos N., Adamidi S., Adamidis S., Kanaka-Gantenbein C. Diabetic nephropathy in type 1 diabetes // Minerva Med. 2018. Vol. 109, № 3. P. 218–228. doi: 10.23736/S0026-4806.17.05496-9
3. Антощенко П. А. Особенности изменения скорости клубочковой фильтрации у лиц старшего возраста с физиологическим и патологическим типом старения // Международный студенческий научный вестник. 2016. № 6.
4. Миронова С. А., Звартау Н. Э. , Конради А. О. Поражение почек при артериаль- ной гипертензии: можем ли мы доверять старым маркерам? // Артериальная гипертензия. 2016. Т. 22, № 6. С. 536–550. doi: 10.18705/1607-419X-2016-22-6-536-550
5. Kushwaha K., Sharma S., Gupta J. Metabolic memory and diabetic nephropathy: Beneficial effects of natural epigenetic modifiers // Biochimie. 2020. Vol. 170. P. 140–151. doi: 10.1016/j.biochi.2020.01.007
6. Шестакова М. В., Чугунова Л. А., Шамхалова М. Ш., Дедов И. И. Диабетическая нефропатия: достижения в диагностике, профилактике и лечении // Сахарный диабет. 2005. № 3. С. 22–25.
7. Зверев Я. Ф., Рыкунова А. Я. Некоторые причины развития протеинурии при нефротическом синдроме // Нефрология. 2019. Т. 24, № 1. С. 9–21. doi: 10.36485/1561-6274-2020-24-1-9-21
8. Стаценко М. Е., Туркина С. В. Диабетическая нефропатия: вопросы диагностики, особенности использования лекарственных препаратов // Лекарственный вестник. 2006. № 7. С. 10–17.
9. Муркамилов И. Т., Айтбаев К. А., Фомин В. В., Кудайбергенова И. О., Муркамилова Ж. А., Юсупов Ф. А. Диабетическая нефропатия: распространенность и факторы риска // Вестник Волгоградского государственного медицинского универси- тета. 2021. Т. 77, № 1. С. 3–11. doi: 10.19163/1994-9480-2021-1(77)-3-11
10. Жариков А. Ю., Щекочихина Р. О. Диабетическая нефропатия. Современный взгляд на проблему // Бюллетень медицинской науки. 2018. Т. 10, № 2. С. 24–31.
11. Оленев А. С., Никитина И. Л., Скобелева К. В., Тыртова Л. В. Современный взгляд на проблему диабетической нефропатии у детей и подростков с сахарным диабетом 1 типа: роль ренин-ангиотензин-альдостероновой систем. Ч. 1 // Леча- щий врач. 2019. № 3. С. 32–38
12. Khan N. U., Lin J., Liu X., Li H., Lu W., Zhong Z., Zhang H., Waqas M., Shen L. Insights into predicting diabetic nephropathy using urinary biomarkers // Biochim Bio- phys Acta Proteins Proteom. 2020. Vol. 1868, № 10. P. 140475. doi: 10.1016/j.bbapap.2020.140475
13. Быков В. Л. Частная гистология человека (Краткий обзорный курс). 2-е изд. СПб. : СОТИС, 1997. С. 149–161
14. Бобкова И. Н., Шестакова М. В., Щукина А. А. Повреждение подоцитов при сахарном диабете // Сахарный диабет. 2014. № 3. С. 39–50.
15. Liu J., Liu Z., Sun W., Luo L., An X., Yu D., Wang W. Role of sex hormones in diabetic nephropathy // Front Endocrinol (Lausanne). 2023. Vol. 14. P. 1135530. doi: 10.3389/fendo.2023.1135530
16. Воробьева И. В., Мошетова Л. К., Пинчук А. В. [и др.]. Общие патогенетические аспекты развития диабетической ретинопатии и нефропатии. Трансплантация почки и течение диабетической ретинопатии // Клиническая офтальмология. 2021. Т. 21, № 2. С. 90–95. doi: 10.32364/2311-7729-2021-21-2-90-95
17. Хачатурян Н. Э. Хроническая почечная недостаточность у пациентов с сахарным диабетом 2-го типа // CardioСоматика. 2019. Т. 10, № 2. С. 65–70. doi: 10.26442/22217185.2019.2.190317
18. Rossi L., Gesualdo L. Diabetic nephropathy and cardiovascular risk // G Ital Nefrol. 2017. Vol. 34. P. 104–118.
19. Терехова О. И. Цитокиновый профиль при диабетической нефропатии у детей и подростков в Кыргызстане // Бюллетень науки и практики. 2019. Т. 5, № 4. С. 163–167.
20. Черников А. А., Северина А. С., Шамхалова М. Ш., Шестакова М. В. Роль механизмов «метаболической памяти» в развитии и прогрессировании сосудистых осложнений сахарного диабета // Сахарный диабет. 2017. Т. 20, № 2. С. 126–134. doi: 10.14341/7674
21. Гаврилова А. О., Северина А. С., Шамхалова М. Ш., Шестакова М. В. Роль конечных продуктов гликирования в патогенезе диабетической нефропатии // Сахарный диабет. 2021. Т. 24, № 5. С. 461–469. doi: 10.14341/DM12784
22. Багрий А. Э., Хоменко М. В., Шверова О. И. Диабетическая нефропатия: вопросы эпидемиологии, терминологии, патогенеза, клинической картины и лечебной тактики (обзор литературы) // Крымский терапевтический журнал. 2022. № 1. С. 15–20.
23. Заводник И. Б., Дремза И. К., Лапшина Е. А. Чещевик В. Т. Сахарный диабет: ме- таболические эффекты и окислительный стресс // Биологические мембраны. 2011. Т. 28, № 2. С. 1–12.
24. Bloomgarden Z. T. Diabetic nephropathy // Diabetes Care. 2005. Vol. 28, № 3 745‒751. doi: 10.2337/diacare.28.3.745.
25. Абдурашитова Д. И, Нурматов Ш. Ж., Юсупов А. Ф., Юлдашев А. А., Айдаров З. А. Интерлейкины и их роль в прогрессировании хронической патологии почек (обзор литературы) // The Scientific Heritage. 2020. № 48. С. 39–42.
26. Российская ассоциация эндокринологов. Клинические рекомендации: Сахарный диабет с поражением почек. М., 2016.
27. Калмыкова А. С., Абдуллина А. Э. Роль коллагена IV типа в развитии диабетической нефропатии при сахарном диабете 1 типа // Медицинский вестник Северного Кавказа. 2020. Т. 15, № 4. С. 600–604. doi: 10.14300/mnnc.2020.15143
28. Смирнов И. Е., Кучеренко А. Г., Смирнова Г. И. Бадалян А. Р. Диабетическая нефропатия // Российский педиатрический журнал. 2015. Т. 18, № 4. С. 43–50.
29. Оленев А. С., Никитина И. Л., Скобелева К. В., Тыртова Л. В. Современный взгляд на проблему диабетической нефропатии у детей и подростков с сахарным диабетом 1 типа: роль ренин-ангиотензин-альдостероновой систем. Ч. 2 // Леча- щий врач. 2019. № 4. С. 57–62.
30. Попыхова Э. Б., Иванов А. Н. Степанова Т. В., Лагутина Д. Д., Савкина А. А. Диабетическая нефропатия – возможности ранней лабораторной диагностики и прогнозирование течения (обзор литературы) // Клиническая лабораторная диагностика. 2021. Т. 66, № 10. С. 593–602. doi: 10.51620/0869-2084-2021-66-10-593-602
31. Шестакова М. В. Роль тканевой ренин-ангиотензин-альдостероновой системы в развитии метаболического синдрома, сахарного диабета и его сосудистых осложнений // Сахарный диабет. 2010. № 3. С. 14–19.
32. Куценко Л. В., Зорин И. В., Вялкова А. А. Патогенетические механизмы формирования нефропатии при сахарном диабете 1 типа // Лечащий врач. 2018. № 6. С. 58–61.
33. Ларина И. И., Северина А. С., Маганева И. С., Айнетдинова А. Р., Еремкина А. К., Гаврилова А. О., Шамхалова М. Ш., Дмитриев И. В., Пинчук А. В., Шестакова М. В. Конечные продукты гликирования и окислительный стресс как основа метаболических нарушений у пациентов с сахарным диабетом 1-го типа после успешной сочетанной трансплантации почки и поджелудочной железы // Терапевтический архив. 2021. Т. 93, № 10. С. 1155–1163. doi: 10.26442/00403660.2021.10.201100
34. Kushwaha K., Kabra U., Dubey R., Gupta J. Diabetic Nephropathy: Pathogenesis to Cure // Curr Drug Targets. 2022. Vol. 23, № 15. P. 1418–1429. doi: 10.2174/1389450123666220820110801
35. Papadopoulou-Marketou N., Chrousos G. P., Kanaka-Gantenbein C. Diabetic nephropathy in type 1 diabetes: a review of early natural history, pathogenesis, and diagnosis // Diabetes Metab Res Rev. 2017. Vol. 33, № 2. doi: 10.1002/dmrr.2841
36. Лятифова Н. Ф., Меликова А. Д., Эфендиев А. М. Изучение роли некоторых ан- тимикробных пептидов в патогенезе остеопороза и диабетической нефропатии // Восточно-европейский научный журнал. 2018. Т. 31, № 3. С. 23–26.
37. Попыхова Э. Б., Степанова Т. В., Лагутина Д. Д., Кириязи Т. С., Иванов А. Н. Роль сахарного диабета в возникновении и развитии эндотелиальной дисфункции // Проблемы эндокринологии. 2020. Т. 66, № 1. С. 47–55.
38. Быков Ю. В. Роль оксидативного стресса в развитии осложнений при сахарном диабете // Медицинский вестник Северного Кавказа. 2022. Т. 17, № 3. С. 322–327. doi: 10.14300/mnnc.2022.17080
39. Ikuro Matsuba, Takehiro Kawata, Kotaro Iemitsu, Taro Asakura, Hikaru Amemiya [et al.]. Effects of ipragliflozin on the development and progression of kidney disease in patients with type 2 diabetes: An analysis from a multicenter prospective intervention study // J Diabetes Investig. 2020. № 11. P. 1248–1257. doi: 10.1111/jdi.13248
40. Мартынов С. А., Шамхалова М. Ш. Роль ингибиторов натрий-глюкозного ко- транспортера 2 в замедлении прогрессирования почечной недостаточности у пациентов с сахарным диабетом 2 типа // Эффективная фармакотерапия. 2021. Т. 17, № 5. С. 16–23.
41. Samsu N. Diabetic Nephropathy: Challenges in Pathogenesis, Diagnosis, and Treatment // BioMed Research International. 2021. Vol. 8. P. 1497449. doi: 10.1155/2021/1497449.
42. Топчиева Л. В., Курбатова И. В., Малышева И. Е. [и др.]. Аллельный полиморфизм генов, вовлеченных в продукцию IL-1β, и предрасположенность людей к развитию артериальной гипертензии // Научные результаты биомедицинских исследований. 2023. Т. 9, № 1. С. 53–70. doi: 10.18413/2658-6533-2023-9-1-0-4
43. Тonneijck L., Muskiet M. H., Smits M. M., van Bommel E. J., Heerspink H. J., van Raalte D. H., Joles J. A. Glomerular Hyperfiltration in Diabetes: Mechanisms, Clinical Significance, and Treatment // J Am Soc Nephrol. 2017. Vol. 28, № 4. P. 1023–1039. doi: 10.1681/ASN.2016060666
44. Thipsawat S. Early detection of diabetic nephropathy in patient with type 2 diabetes mellitus: A review of the literature // Diab Vasc Dis Res. 2021. Vol. 18, № 6. P. 1–9. doi: 10.1177/14791641211058856.
45. Kanwar Y. S., Sun L., Xie P., Liu F. Y., Chen S. A glimpse of various pathogenetic mechanisms of diabetic nephropathy // Annu Rev Pathol. 2011. Vol. 6. P. 395–423. doi: 10.1146/annurev.pathol.4.110807.092150
46. Пчелин И. Ю., Байрашева В. К., Шишкин А. Н., Василькова О. Н., Худякова Н. В. Интерлейкин-6 и диабетическая нефропатия: патогенетические связи, мишени для нефропротекции // Juvenis scientia. 2017. № 12. С. 14–17.
47. Глазунова А. М., Кварацхелия М. В., Шамхалова М. Ш., Шестакова М. В. Сочетанная трансплантация поджелудочной железы и почки: за и против // Сахарный диабет. 2011. № 4. С. 32–37.
48. Qi C., Mao X., Zhang Z., Wu H. Classification and Differential Diagnosis of Diabetic Nephropathy // J Diabetes Res. 2017. Vol. 20. P. 1–7. doi: 10.1155/2017/8637138
49. Flyvbjerg A. The role of the complement system in diabetic nephropathy // Nat Rev Nephrol. 2017. Vol. 13, № 5. P. 311–318. doi: 10.1038/nrneph.2017.31
50. Ряпова Э. И. Факторы развития, диагностика и методы лечения диабетической нефропатии // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. 2021. Т. 12-3, № 63. С. 82–84.
51. Селиханова В. М., Исаева Х. Т., Аршидинова К. М., Чатуев К. Ш., Закиров Т. Е., Саитова Р. Р., Жетписова А. М. Диабетическая нефропатия: анализ факторов риска, влияющих на развитие хронической болезни почек при сахарном диабете // Медицина и экология. 2021. № 2. С. 81–85.
52. Панина И. Ю., Румянцев А. Ш., Меншутина М. А., Ачкасова В. В., Дегтерева О. А., Тугушева Ф. А., Зубина И. М. Особенности функции эндотелия при хронической болезни почек. Обзор литературы и собственные данные // Нефрология. 2007. Т. 11, № 4. С. 28–46.
53. Мирзаева Ш. X. и др. Сурункали буйрак касаллиги бўлган беморларда кардиоренал синдромни даволаш. – 2022.
54. Аляви А. Л. и др. Течение сердечно-сосудистых заболеваний у больных COVID-19 //Студенческий вестник. – 2021. – №. 17-4. – С. 38-41.
55. Jabbarov O. O. Disorders Function of the Heart and Kidney in Diabetes Mellitus. – 2023.
56. Tursunova L., Jabbarov O. O. THE ROLE OF RENAL VASCULAR DOPPLEROGRAPHY IN THE DIAGNOSIS OF CHRONIC KIDNEY DISEASE //Медицинский журнал молодых ученых. – 2024. – №. 12 (12). – С. 52-57.
57. Надирова Ю. И. и др. Оценка эффективности и оптимизация дезаггрегантной терапии у больных с ИБС. – 2023.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
