VALYUTA KURSINING SHAKLLANISHI BO‘YICHA ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR

Abstract

Valyuta kursini qanday omillar belgilashi va uning dinamikasini tushuntirish uchun iqtisodiyot nazariyasida bir necha yondashuvlar shakllangan. Valyuta kursi shakllanishining ilmiy-nazariy asoslari sifatida klassik (ya’ni, xarid qobiliyati pariteti nazariyasi), monetar (pul omillari yondashuvi), keynesiycha (foiz stavkalari va kutilmalar rolini ta’kidlovchi) hamda portfel (aktivlar bozori balansiga asoslangan) yondashuvlar ajratib ko‘rsatiladi. Ushbu tezisda ushbu yondashuvlarning mazmuni va ularning valyuta kursiga ta’sir etuvchi asosiy omillar – inflyatsiya, foiz stavkalari hamda pul massasidagi o‘zgarishlar – bilan bog‘liqligi yoritib beriladi.

Valyuta kursi nazariy jihatdan bir vaqtning o‘zida turli fundamental omillarning ta’siri ostida shakllanadi. Masalan, ichki inflyatsiya darajasining xorijiy inflyatsiyadan yuqori bo‘lishi, boshqa sharoitlar barqaror turganda, milliy valyutaning qadrsizlanishiga olib keladi. Xuddi shunday, foiz stavkalari farqi kapital oqimlarini jalb etishi yoki qochirishi orqali kursga ta’sir ko‘rsatadi, pul massasining o‘sishi esa inflyatsiya va ayirboshlash kursi o‘zgarishlarini yuzaga keltiradi. Quyida har bir nazariy yondashuv alohida ko‘rib chiqilib, ularning valyuta kursiga doir bashoratlari tahlil qilinadi.