INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA MAMLAKATSHUNOSLIK TERMINLARINING MA’NO TUZILISHI: QATLAMLI SEMANTIKA, INSTITUTSIONAL FREYM VA KONTEKSTGA BOG‘LIQLIK

Abstract

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida mamlakatshunoslik terminlarining ma’no tuzilishi izohlanadi. Mamlakatshunoslik atamalari (davlat boshqaruvi, hududiy bo‘linish, tarixiy hodisa, ijtimoiy institut, ta’lim va madaniy amaliyotlar bilan bog‘liq nomlar) semantik jihatdan “oddiy leksika”dan farq qiladi: ular ko‘pincha institutsional mazmun, tarixiy qatlam va madaniy ssenariyni bir paytda olib yuradi. Terminologik ish bo‘yicha ISO 704 umumiy prinsiplar orasida narsa–tushuncha–ta’rif–belgilash aloqalarini ko‘rsatadi, bu mamlakatshunoslik terminlarida ma’noni “faqat tarjima” emas, “tushuncha modeli” orqali tiklash zarurligini bildiradi. ISO 1087 esa terminologiya sohasida ishlatiladigan asosiy atamalarni standartlashtirib, qiyosiy tadqiqotda metatil barqaror bo‘lishi kerakligini ta’minlaydi. Mahalliy qiyosiy ishlarda mamlakatshunoslik terminlari milliy madaniyat, tarix va siyosiy tuzum bilan uzviy bog‘liq ekani, shu sababli ekvivalentlik tez-tez darajalarga ajralishi ta’kidlanadi. Natijada maqolada ma’no tuzilishi uch qavatli modelda tavsiflanadi: yadroviy denotatsiya (nima?), institutsional freym (qanday tizimda?), hamda pragmatik-diskursiv yuk (qayerda va qanday ohangda?). Didaktik nuqtayi nazardan esa mamlakatshunoslik terminlari interkultural kommunikativ kompetensiyani shakllantirishga xizmat qiluvchi resurs sifatida qaraladi.