JINSIY AʼZOLAR TARAQQIYOTI: GONAD DEFERNSIYASI, WOLF/MULLER YOʼLLARI

Abstract

Ushbu maqolada jinsiy a’zolarning embrional taraqqiyoti, gonad differensiasiyasi hamda Wolff va Müller yo‘llarining rivojlanish jarayonlari zamonaviy anatomik va embriologik manbalar asosida batafsil tahlil qilingan. Inson jinsiy tizimining shakllanishi urug‘lanish paytida xromosomal jinsning belgilanishidan boshlanib, keyinchalik genetik, gormonal va morfologik omillarning o‘zaro murakkab ta’siri ostida amalga oshishi yoritilgan. Maqolada embrional rivojlanishning indifferent bosqichida jinsiy bezlarning dastlab bir xil tuzilishda bo‘lishi, keyinchalik Y-xromosomadagi SRY genining faollashuvi natijasida moyaklarning, uning yo‘qligida esa tuxumdonlarning shakllanish mexanizmlari tushuntirilgan.

Shuningdek, ductus mesonephricus (Wolff yo‘li) va ductus paramesonephricus (Müller yo‘li) ning embriogenezdagi ahamiyati, ularning regressiyasi yoki saqlanib qolishi natijasida erkak va ayol ichki jinsiy a’zolarining rivojlanish xususiyatlari batafsil bayon etilgan. Erkak jins differensiasiyasida testosteron hamda anti-Müllerian gormonning, ayol jins rivojlanishida esa ushbu gormonlarning yo‘qligi yoki past darajadagi ta’sirining biologik roli ilmiy asosda izohlangan.Maqolada tashqi jinsiy a’zolarning shakllanish bosqichlari, lotincha anatomik nomlari, jinsiy tizim rivojlanishidagi tug‘ma anomaliyalar — kriptorxizm, gipospadiya, bachadonning ikki shoxliligi, vaginal atreziya va interseksual holatlar haqida ham ma’lumotlar keltirilgan. Jinsiy a’zolar taraqqiyotidagi buzilishlarning klinik diagnostikadagi ahamiyati ham tahlil qilingan.