KO‘MIRLARNING PAST HARORATLI OKSIDLANISH JARAYONINI EKSPERIMENTAL TADQIQ ETISH VA ENDOGEN YONG‘IN XAVFINI BAHOLASH

Abstract

 Maqolada Angren, Apartak va Qozoq ko‘mirlarining past haroratli  oksidlanish jarayoni eksperimental tadqiq etilgan va ularning endogen yong‘inga moyilligi  qiyosiy baholangan. Laboratoriya sharoitida oksidlanish jarayoni davomida haroratning vaqt  bo‘yicha o‘zgarishi, kislorod sarfi va gaz ajralishi dinamikasi o‘rganilgan. Tadqiqot natijalariga  ko‘ra, 90 daqiqalik tajriba yakunida Angren ko‘mirida harorat 250C dan 1080C gacha  ko‘tarilgan, kislorod sarfi 9,3% va gaz ajralishi 118 ml/100 g ni tashkil etgan. Apartak ko‘mirida  mazkur ko‘rsatkichlar mos ravishda 660C, 6,8% va 88 ml/100 g, Qozoq ko‘mirida esa 570C,  5,1% va 60 ml/100 g ni tashkil etgan. Shuningdek, rentgen-fazaviy tahlil asosida ko‘mir  namunalarining fazaviy tarkibi o‘rganilib, 2θ=30-400 oralig‘ida amorf uglerod fazasiga xos  diffuz galo mavjudligi aniqlangan. Olingan natijalar haroratning o‘sish tezligi, kislorod sarfi va  gaz ajralishi ko‘mirning oksidlanish faolligini tavsiflovchi o‘zaro bog‘liq ko‘rsatkichlar  ekanligini ko‘rsatdi. Mazkur ko‘rsatkichlarni kompleks monitoring qilish endogen yong‘in  xavfini erta aniqlash va baholash uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.