JIGARDA METABOLIZMLANUVCHI ANTIBIOTIKLAR VA ULARNING GEPATOTOKSIK TA’SIRI
Keywords:
Antibiotiklar, jigar metabolizmi, gepatotoksiklik, isoniazid, amoksitsillin-klavulanat, rifampin, eritromitsin, CYP450 fermentlari, farmakokinetika, dori-induktsiyalangan jigar zarari, idiosinkratik reaksiyalar, xolestatik gepatit, klinik monitoring, farmakogenetika, dori xavfsizligi.Abstract
Jigar organizmda dori moddalarining metabolizmi uchun asosiy organ hisoblanadi. Ko‘plab antibiotiklar aynan jigarda metabolizmlanadi va bu jarayonda ular faol yoki nofaol metabolitlarga aylanadi. Biroq ayrim hollarda antibiotiklarning bu metabolitlari jigarda toksik ta’sir ko‘rsatib, dori-induktsiyalangan gepatotoksiklik holatlarini yuzaga keltiradi. Ushbu maqolada jigarda metabolizmlanuvchi antibiotiklarning asosiy farmakokinetik xususiyatlari, ularning gepatotoksik ta’sir mexanizmlari, xavf omillari va klinik ko‘rinishlari chuqur tahlil etilgan. Isoniazid, amoksitsillin-klavulanat, rifampin, eritromitsin va tetratsiklin kabi antibiotiklar yuqori gepatotoksiklikka ega ekani aniqlangan. Shuningdek, gepatotoksiklikning yuzaga chiqishida genetik polimorfizm, dori vositalari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlar, bemorning yoshi va jigar holati kabi omillar muhim rol o‘ynashi ta’kidlangan. Maqolada antibiotiklarni xavfsiz qo‘llash uchun individual yondashuv, monitoring tizimlarini kuchaytirish va farmakogenetik testlarning ahamiyati yoritib berilgan. Tahlillar asosida klinik amaliyot uchun amaliy tavsiyalar keltirilgan.
Downloads
References
1. Karimova N., Tursunov B. Antibiotiklarning gepatotoksik ta’siri va ularni oldini olish usullari. O‘zbekiston Tibbiyot Jurnali. 2023; 12(1): 23–30.
2. Akhmedov S., Yusupov M. Antibiotiklar va jigarning metabolizmi: klinik kuzatuvlar. Tibbiyot Ilmi va Amaliyoti. 2022; 9(4): 45–53.
3. Rasulova F., Mamatqulova D. Antibiotiklar qo‘llanilishi va jigar shikastlanishining klinik jihatlari. Jarrohlik va Terapiya jurnali. 2021; 5(2): 12–18.
4. Yusupov M., Islomova D. Antibiotik terapiyasining jigar faoliyatiga ta’siri: klinik tadqiqotlar. Tibbiyot fanlari jurnali. 2020; 14(3): 34–40.
5. Mamatqulov A., Karimov S. Antibiotiklar va gepatotoksiklik: mintaqaviy tahlil. Sog‘liqni saqlash tizimi jurnali. 2023; 7(1): 78–85.
6. Hosack T., Damry D., Biswas S. Drug-induced liver injury: a comprehensive review. Therapeutic Advances in Gastroenterology. 2023; 16: 17562848231163410.
7. Sharma N.R., Wagle A., Bist M., et al. Clarithromycin-induced acute liver injury in a patient with Helicobacter pylori infection. Annals of Medicine and Surgery. 2023; 85: 4629–4632.
8. Wang R., Li Y., Xia X. Severe liver injury induced by minocycline in a hepatitis B patient: a case report. Frontiers in Pharmacology. 2024; 15: 1516217.
9. Park J.H., Hong S., Jun D.W., et al. Prevalence and clinical characteristics of antibiotics associated drug-induced liver injury. Annals of Translational Medicine. 2021; 9(8): 642.
10. Martínez M.A., Vuppalanchi R., Fontana R.J., et al. Clinical and histologic features of azithromycin-induced liver injury. Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2015; 13(2): 369–376.
11. Chen Y., Yang X.Y., Zeckel M., et al. Risk of hepatic events in patients treated with vancomycin in clinical studies: a systematic review and meta-analysis. Drug Safety. 2011; 34(1): 73–82.
12. Gu S., Rajendiran G., Forest K., et al. Drug-induced liver injury with commonly used antibiotics in the All of Us Research Program. Clinical Pharmacology & Therapeutics. 2023; 114(2): 404–412.
13. Fontana R.J., Watkins P.B., Bonkovsky H.L., et al. Drug-Induced Liver Injury Network (DILIN) prospective study: rationale, design and conduct. Drug Safety. 2009; 32(1): 55–68.
14. Bonkovsky H.L., Kleiner D.E., Gu J., et al. Clinical presentations and outcomes of bile duct loss caused by drugs and herbal and dietary supplements. Hepatology. 2017; 65(4): 1267–1277.
15. Rajamanuri M., Tomanguillo J., Ayoub M., Anwar N. Daptomycin-induced acute liver failure: a rare case report. Cureus. 2023; 15(10): e46692.








