Chingiz Aytmatov asarlarida "Toponim va etnonimlarning lingvokulturologik ahamiyati"
Keywords:
Chingiz Aytmatov, toponim, etnonim, lingvokulturologiya, madaniy identitet, ramz, tarixiy xotira, badiiy semantika, konnotatsiya, sotsiolingvistika, til va madaniyat.Abstract
Ushbu maqola Chingiz Aytmatovning badiiy asarlarida uchraydigan toponim va etnonimlarning lingvokulturologik ahamiyatini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Asarda toponim va etnonimlar muallifning milliy ong, tarixiy xotira, madaniy identitet va estetik qarashlarini ifoda etuvchi semantik markerlar sifatida namoyon bo‘lishi yoritiladi. Aytmatov ijodida geografik joy nomlari (toponimlar) va etnik guruhlarni ifodalovchi nomlar (etnonimlar) oddiy leksik birlik bo‘libgina qolmay, balki chuqur semantik va ramziy ma’noga ega. Tadqiqot davomida yozuvchining “Asrga tatigulik kun”, “Oq kema”, “Qiyomat”, “Alvido, Gulsari!” kabi mashhur asarlari misolida toponim va etnonimlarning funksional yuklamasi, ularning konnotativ mazmuni, milliy madaniyat kodini aks ettirishi va obrazlar bilan bog‘liq ramziy ifodasi tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada toponim va etnonimlar orqali berilgan madaniy ko‘rsatkichlar yozuvchining universallikka yo‘naltirilgan adabiy-estetik yondashuvini aks ettiruvchi jihatlar sifatida ko‘rib chiqiladi. Muallif til tanlovidagi bu birliklar orqali o‘z milliy-madaniy xotirasini jonlantiradi, tarixiy haqiqat va zamonaviy hayot o‘rtasidagi bog‘liqlikni badiiy ifodalaydi.
Maqola Aytmatov ijodini lingvokulturologik yondashuv asosida tahlil qilish orqali nafaqat uning uslubiy yutuqlarini ochib beradi, balki umumturkiy adabiyotdagi til va madaniyat uyg‘unligining yorqin namunalaridan biri sifatida baholanadi.
Downloads
References
1. Aytmatov, Ch. (1988). Asrga tatigulik kun. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot.
2. Aytmatov, Ch. (1990). Qiyomat. Toshkent: “Yosh gvardiya” nashriyoti.
3. Aytmatov, Ch. (1981). Oq kema. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot.
4. Berdikulov, B. (2017). “Chingiz Aytmatov asarlarida toponimlar va ularning semantik xususiyatlari”. Adabiyotshunoslik, 2(4), 45–51.
5. Karimov, D. (2020). “Toponim va etnonimlarning lingvokulturologik jihatlari”. Til va adabiyot ta’limi, 1(3), 72–78.
6. Xudoyberganova, M. (2021). “Aytmatov asarlarida milliy obrazlar va nomlash madaniyati”. Tilshunoslik va madaniyat, 3(1), 63–70.
7. Baldauf, R. B., & Kaplan, R. B. (2007). Language Planning and Policy. Multilingual Matters.
8. Pavlenko, A. (2008). Multilingualism in Post-Soviet Countries. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 11(3–4), 275–314.
9. Maslova, V. (2001). Lingvokulturologiya. Moskva: Akademiya.
10. Fishman, J. A. (1972). The Sociology of Language. Rowley, MA: Newbury House.
