SHAHAR VA BINOLARNING QISHLOQ XO'JALIGIDA FOYDALANILADIGAN YERLARGA TA'SIRI

Tursunov Shahboz Nurali oʻgʻli; Qoraqulova Nilufar Farxod qizi

Authors

Tursunov Shahboz Nurali oʻgʻli
Qoraqulova Nilufar Farxod qizi

Keywords:

urbanizatsiya, qishloq xo'jaligi erlari, yer resurslarini boshqarish, Termiz shahri, geospatial tahlil, tuproq degradatsiyasi, barqaror rivojlanish, agrolandshaft.

Abstract

Ushbu maqolada O'zbekistonning janubiy chegaraviy shahri — Termiz misolida shaharlar va turli qurilish inshootlarining qishloq xo'jaligi erlariga ko'rsatadigan salbiy ta'siri keng tahlil etilgan. 2000–2023 yillar mobaynida Termiz shahrining maydoniy kengayishi, turar-joy va sanoat qurilishlarining jadallashuvi oqibatida qishloq xo'jaligi erlarining qancha yuzi muomaladan chiqib ketganligi geospatial va statistik usullar yordamida o'rganilgan. Tadqiqot natijalari ko'rsatadiki, mazkur davrda qishloq xo'jaligi erlarining 12,6 foizi (taxminan 10 400 ga) urbanizatsiya jarayonlari tufayli o'z maqsadiy foydalanishidan chiqarib olingan. Tuproq sifatining pasayishi, suv balansining buzilishi, sho'rlanish va eroziya jarayonlarining kuchayishi asosiy ekologik muammolar sifatida aniqlangan. Olingan natijalar asosida barqaror yer boshqaruvi, shaharsozlik rejalashtirishi va qishloq xo'jaligi erlarini muhofaza qilishga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

References

1. Abdullayev, I. va Rakhmatullayev, S. (2020). Yer resurslaridan foydalanish samaradorligi va ularni muhofaza qilish. Toshkent: O'zbekiston Milliy universiteti nashriyoti. 248 b.

2. Mirzajonov, K., Tursunov, A. va Xoliqov, B. (2021). Andijon shahri atrofida qishloq xo'jaligi erlarining o'zgarishi. Agrar Fan va Amaliyot, 4(2), 12–19.

3. O'zbekiston Respublikasi Yer kodeksi. (1998, o'zgartirishlar bilan 2022). Toshkent: Adolat.

4. Rahmatov, N. va Yusupov, F. (2019). Surxondaryo viloyatida tuproq degradatsiyasi muammolari. Geografiya va Geoinformatika, 3(1), 44–52.

5. Sattarov, R. (2022). Termiz shahrining demografik o'sishi va shaharsozlik masalalari. Ijtimoiy-Iqtisodiy Tadqiqotlar, 5(3), 88–97.

6. FAO. (2022). The State of the World's Land and Water Resources for Food and Agriculture. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

7. Habitat, U. N. (2020). World Cities Report 2020: The Value of Sustainable Urbanization. Nairobi: UN-Habitat.

8. Liu, J., Kuang, W., Zhang, Z. et al. (2014). Spatiotemporal characteristics, patterns, and causes of land-use changes in China since the late 1980s. Journal of Geographical Sciences, 24(2), 195–210. https://doi.org/10.1007/s11442-014-1082-6

9. O'zbekis