YASHIRIN IQTISODIYOTDAN KELIB CHIQADIGAN SOLIQ YO‘QOTISHLARINI KAMAYTIRISHDA IDORALARARO RAQAMLI AXBOROT ALMASHINUVI MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Ulug‘bek Azamjonov

Authors

Ulug‘bek Azamjonov O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti “Iqtisodiy fanlar” kafedrasi katta o‘qituvchisi, i.f.f.d (PhD)

Keywords:

idoralararo axborot almashinuvi, raqamli soliq ma’muriyatchiligi, yashirin iqtisodiyot, soliq yo‘qotishlari

Abstract

mazkur maqolada bojxona, soliq, to‘lov platformalari, bank tizimi va tabiiy resurslar hisobi bo‘yicha parchalanib yuritilayotgan ma’lumotlarni yagona raqamli mantiqqa birlashtirish orqali yashirin aylanma hamda soliq bazasidagi tafovutlarni tezkor aniqlash imkonini beruvchi idoralararo axborot almashinuvi mexanizmi takomillashtiriladi. Tadqiqotda 2021-2025 yillardagi ochiq statistik ma’lumotlar, normativ-huquqiy o‘zgarishlar va raqamli ma’muriyatchilik amaliyoti asosida mahalliy byudjet daromadlariga bevosita ta’sir qiluvchi axborot oqimlari tahlil qilinadi hamda fiskal signal, risk reytingi, tranzaksiya izchiligi va ma’lumotlar verifikatsiyasi o‘rtasidagi bog‘liqliklar ochib beriladi. Natijada hududiy fiskal salohiyatni aniqroq baholash, soliqqa tortish bazasini kengaytirish, eksport-import, elektron tijorat va resurslardan foydalanish bo‘yicha yashirin tafovutlarni erta aniqlash hamda mahalliy byudjet yo‘qotishlarini qisqartirishga xizmat qiladigan amaliy model taklif etiladi.

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2025, 11-avgust). Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish, savdo va xizmatlar sohasini raqamlashtirish hamda fiskal nazorat samaradorligini oshirishga bag‘ishlangan taqdimot materiallari. President.uz.

2. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. (2024, 24-dekabr). O‘RQ-1014-son. “Soliq va budjet siyosatining 2025-yilga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida”. Lex.uz.

3. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. (2025, 26-iyun). O‘RQ-1071-son. O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirishga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida. Lex.uz.

4. O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi. (2025, 17-mart). 2025-05-son qaror. Soliq to‘lovchilar to‘g‘risida hisob ma’lumotlarini yuritish va uchinchi shaxslarga taqdim etish tartibiga o‘zgartirishlar. Lex.uz.

5. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2022). Naqd pul muomalasi bo‘yicha qisqacha sharh. Cbu.uz.

6. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Yillik hisobot 2024. Cbu.uz.

7. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). 2024-yilning I yarim yilligi uchun moliyaviy barqarorlik sharhi. Cbu.uz.

8. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2026). O‘zbekiston Respublikasida xizmatlar sohasining asosiy ko‘rsatkichlari: 2025-yil yanvar-dekabr. Stat.uz.

9. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2025). Ichki savdo statistikasi: Elektron tijorat savdo hajmi (yillik). Stat.uz.

10. World Bank. (2023). Enhancing tax administration through data integration and digital public infrastructure. Washington, DC: World Bank.

11. OECD. (2024). Tax administration 2024: Digital transformation, data use and compliance management. Paris: OECD Publishing.