QARATQICH KELISHIGINING GAP TUZILISHIDAGI O‘RNI: AN’ANAVIY VA AVTOMATIK TAHLIL QIYOSI

Sayfiddinova Ziynat Abduzohidovna

Authors

Sayfiddinova Ziynat Abduzohidovna Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti 3-bosqich talabasi

Keywords:

Qaratqich kelishigi, egalik qo‘shimchasi, belgisiz qaratqich, sintaktik munosabat, avtomatik tahlil, kompyuter lingvistikasi, o‘zbek tili sintaksisi.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilida qaratqich kelishigining gap tuzilishidagi o‘rni hamda uning avtomatik sintaktik tahlildagi xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqot jarayonida qaratqich kelishigi har doim ham ochiq grammatik ko‘rsatkichlar orqali ifodalanmasligi, ayrim hollarda belgisiz shaklda namoyon bo‘lishi yoki egalik qo‘shimchasining tushib qolishi aniqlanadi. Shuningdek, egalik qo‘shimchasining mavjudligi har doim ham qaratqich kelishigini talab qilmasligi, xususan, nomlash (atash) xarakteriga ega bo‘lgan birikmalarda semantik egalik munosabati yuzaga kelmasligi asoslab beriladi.

References

1. Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. — Toshkent: Universitet, 2006. — 320 b.

2. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. — Toshkent: Fan, 1995. — 280 b.

3. G‘ulomov A. O‘zbek tili sintaksisi. — Toshkent: O‘qituvchi, 1973. — 216 b.

4. Abdurahmonov G‘., Shukurov Sh. O‘zbek tilining grammatikasi. II jild. — Toshkent: Fan, 1976. — 300 b.

5. Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. — Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002. — 408 b.

6. Jurafsky D., Martin J. Speech and Language Processing. — 3rd ed. — Pearson, 2023. — 1100 p.

7. Manning C., Schutze H. Foundations of Statistical Natural Language Processing. — Cambridge: MIT Press, 1999. — 680 p.

8. Elov B., Ahmedova X. Modeling of business processes that semantically differentiate polyfunctional words in Uzbek // Uzbekistan Language and Culture. — 2022. — Vol. 5, №1. — P. 45–56.

9. Elov B., Amirkulov M., Suyunova M. Metadata and formatting issues in the Uzbek-English parallel corpus and existing NLP tools for the Uzbek language // Techscience Uz: Topical Issues of Technical Sciences. — 2025. — Vol. 3, №9. — P. 112–120.

10. Elov B., Abdullayeva O. O‘zbek tili korpusini sintaktik teglash masalasi // Computer Linguistics: Problems, Solutions, Prospects. — 2024. — №1. — B. 78–85.

11. Elov B. Yuqori n-gram modellarini o‘zbek tili matnlariga qo‘llash // Digital Transformation and Artificial Intelligence. — 2025. — Vol. 2, №5. — B. 33–41.