O‘ZBEKISTONDA DAVLAT BYUDJETI DAROMADLARI VA XARAJATLARINING TARKIBIY TAHLILI
Keywords:
davlat byudjeti, daromadlar tarkibi, xarajatlar tarkibi, bevosita soliqlar, bilvosita soliqlar, resurs to'lovlari, ijtimoiy xarajatlar, markazlashgan investitsiyalar, foiz to'lovlari, defitsit, vertikal tahlil, gorizontal tahlil.Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida davlat byudjeti daromadlari va xarajatlarining tarkibiy tuzilmasi 2023–2024-yillar ijrosi misolida vertikal (ulushlar) hamda gorizontal (o‘sish sur’atlari) tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – byudjet daromadlari manbalari bo‘yicha (bevosita soliqlar, bilvosita soliqlar, resurs to‘lovlari va mulk solig‘i, boshqa daromadlar) tarkibiy siljishlarni aniqlash, shuningdek, xarajatlarning funksional kesimidagi ustuvor yo‘nalishlarni (ijtimoiy xarajatlar, iqtisodiyot, markazlashgan investitsiyalar, davlat boshqaruvi va xavfsizlik, boshqa xarajatlar, foiz to‘lovlari, zaxira jamg‘armasi) baholashdan iborat. Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2023-yilda davlat byudjeti daromadlari 231 721,3 mlrd so‘mni, 2024-yilda esa 274 423,9 mlrd so‘mni tashkil etgan; xarajatlar mos ravishda 281 097,4 mlrd so‘m va 310 926,2 mlrd so‘m atrofida shakllangan. Tarkibiy tahlil natijalari 2024-yilda daromadlar tarkibida bevosita soliqlarning ulushi va hajmi tezroq oshganini, bilvosita soliqlarning ulushi esa nisbatan pasayganini ko‘rsatadi; xarajatlar tarkibida esa ijtimoiy yo‘nalish barqaror “asosiy yadro” bo‘lib qolgan holda, foiz to‘lovlarining nisbiy og‘irligi biroz ortgan. Xulosada byudjet barqarorligini kuchaytirish, soliq bazasini kengaytirish bilan birga xarajatlar samaradorligini o‘lchash indikatorlarini kuchaytirish bo‘yicha takliflar beriladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali (Iqtisodiyot va moliya vazirligi bo‘limi): “Davlat budjeti daromadlari”, 2023-yil yakuniy ko‘rsatkichlari. (O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali)
2. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali (Iqtisodiyot va moliya vazirligi bo‘limi): “Davlat budjeti xarajatlari”, 2023-yil yakuniy ko‘rsatkichlari. (O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali)
3. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali (Iqtisodiyot va moliya vazirligi bo‘limi): “Davlat budjeti xarajatlari”, 2024-yil yakuniy ko‘rsatkichlari. (O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali)
4. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali (Iqtisodiyot va moliya vazirligi bo‘limi): “Konsolidatsiyalashgan budjet balansi”, 2024-yil yakuni. (O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali)
5. 2023–2024-yillar daromadlar tarkibi bo‘yicha jadval ko‘rsatkichlari keltirilgan ochiq PDF material (ikkinchi manba sifatida). (scientific-jl.com)
6. Kun.uz. Ministry of Economy reports $5 billion budget deficit for 2023 (konsolidatsiyalashgan budjet daromad–xarajatlari bo‘yicha xabar). — [Elektron resurs]. — Murojaat sanasi: 31.12.2025. — 2024. Kun.uz
7. Mahmudov M. Oʻzbekistonning konsolidatsiyalashgan budjeti daromadlari va xarajatlarining tarkibiy tahlili // International Journal of Education, Social Science & Humanities. — 2025. — Vol. 3, Issue 2. — P. 331–340. — 2025.
Bright Mind Publishing
8. Mamadalieva Sh. The Expenditure part of the local budgets of the Republic of Uzbekistan and its analysis // World Economics and Finance Bulletin. — 2024. — Vol. 28 (June). — P. 145–152. — 2024. Scholar Express
9. Kasimova N. Improving Tax Administration in Uzbekistan // European Journal of Economics, Finance and BusinessDevelopment. — 2024. — Vol. 2, Issue 12. — P. 47–54. — 2024. Yevropa Ilmi Nashrlari
10. Khalturayev D. Uzbekistan and Tax Reforms: Current Trends, Challenges and Prospects // Modern American Journal of Law. — 2025. — Vol. 1, Issue 1 (May). — 2025.
