SHUKUR XOLMIRZAYEV QALBLARDA MANGU: BADIIY TAFAKKUR, MILLIY XARAKTER VA ESTETIK UMRBOQIYLIK

Rustamova Malika Baxtiyor qizi

Authors

Rustamova Malika Baxtiyor qizi Termiz davlat universiteti Filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) yo‘nalishi talabasi [email protected]

Keywords:

Shukur Xolmirzayev, o‘zbek nasri, milliy xarakter, badiiy detal, ruhiy tahlil, realizm, Boysun, tabiat va inson, estetik umrboqiylik, hikoyachilik, adabiy talqin, vijdon konflikti

Abstract

Ushbu maqolada Shukur Xolmirzayev ijodining o‘zbek kitobxoni qalbida uzoq yashab qolish sabablari adabiy-estetik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi adib nasrining umrboqiyligini ta’minlagan badiiy omillarni aniqlashdan iborat bo‘lib, bunda milliy xarakter talqini, ruhiy-axloqiy konflikt, inson va tabiat munosabati, badiiy detalning funksional yuklamasi hamda tilning tabiiyligi ustuvor mezon sifatida olindi. Maqolada hermenevtik, qiyosiy-tipologik, kontekstual va selektiv kontent-tahlil usullaridan foydalanildi. Tahlil uchun yozuvchining turli davrlarda yaratilgan 12 ta hikoya va qissa matni tanlab olinib, ulardagi dominant estetik qatlamlar guruhlashtirildi. Natijada Shukur Xolmirzayev ijodining kitobxon ongida muqim qolishiga, avvalo, hayotiy haqiqatni pardasiz ko‘rsatishi, qahramon ruhiyatini ichdan yoritishi, Surxon-Boysun muhitini umumxalq ma’naviy tajribasiga aylantira olishi, shuningdek, milliylikni shior emas, yashash tarzi va axloqiy sinov sifatida talqin qilishi sabab bo‘lishi aniqlandi. Maqolada adibning “qalblarda mangu” qolishi biografik shon-shuhrat bilan emas, balki estetik ishontirish kuchi, badiiy vijdon va ruhiy rostgo‘ylik bilan izohlanadi. Uning nasri bugun ham o‘quvchini faqat voqeaga emas, o‘z vijdoniga qayta qarashga majbur etishi bilan dolzarbdir.

References

1.Xolmirzayev Sh. Saylanma. 1-jild: Hikoyalar. - Toshkent: Sharq, 2005.

2.Xolmirzayev Sh. Tanlangan asarlar. 3-jild. - Toshkent: Sharq, 2006.

3.Yo‘ldoshev Q. Yoniq so‘z. - Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006.

4.Normatov U. Yetuklik: uslub, badiiy shakl muammolari. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1982.

5.Yangibayeva N. S., Oybekova D. O‘zbekiston xalq yozuvchisi Shukur Xolmirzayev badiiy mahoratining bir qirrasi haqida // Yangi O‘zbekiston pedagoglari axborotnomasi. - 2025. - T. 3. - № 4. - B. 33-37.

6.Tavaldiyeva G. N. Shukur Xolmirzayev hikoyalarida tabiat va inson munosabatlarining badiiy talqini // Academic Research in Educational Sciences. - 2020. - T. 1. - № 4. - B. 1051-1059.

7.Ibragimova D., Sultonqulova F. Shukur Xolmirzayevning “O‘zbeklar” hikoyasida inson va davr muammosi // Modern Science and Research. - 2025. - T. 4. - № 2.

8.Eshdavlatova O., Jo‘rayeva G. Shukur Xolmirzayev o‘zbek milliy hikoyachilik san’atining san’atkori // Pedagogika i psixologiya v sovremennom mire: teoreticheskie i prakticheskie issledovaniya. - 2024. - T. 3. - № 14. - B. 34-40.