KORONAVIRUS KASALLIK PATOGENEZI VA LABALATOR DIAGNOSTIKASI
Keywords:
SARS-CoV-2, COVID-19, patogenez, ACE2 retseptori, TMPRSS2, spike oqsil, sitokin bo‘roni, ARDS, immun evaziya, long COVID, laborator diagnostika, RT-PCR, NAAT, antigen testi (RAT), serologik test (IgM/IgG), yallig‘lanish markerlari (D-dimer, ferritin, IL-6, CRP), limfopeniya, POCT-qPCR, variantlar.Abstract
Koronavirus kasalligi (COVID-19) – SARS-CoV-2 beta-koronavirusi tomonidan keltirib chiqariladigan o‘tkir nafas yo‘llari infeksiyasi bo‘lib, 2019-yildan boshlab global pandemiya ko‘rinishida millionlab odamlarni yuqtirgan va sog‘liqni saqlash tizimiga jiddiy yuklama solgan. Ushbu maqola SARS-CoV-2 virusining patogenezi va laborator diagnostikasining zamonaviy ilmiy ma’lumotlarini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlangan. Patogenez bo‘limida virusning tuzilishi (to‘rt asosiy oqsil: spike (S), envelope (E), membrane (M) va nucleocapsid (N)), hujayraga kirish mexanizmi (ACE2 retseptori va TMPRSS2 proteaza orqali S1/S2 bo‘linishi), sitoplazmadagi replikatsiya jarayoni (RdRp fermenti ishtirokida), shuningdek, immun tizimning giperreaksiyasi – sitokin bo‘roni (IL-6, TNF-α, IL-1β va boshqa sitokinlarning haddan tashqari sekretsiyasi), endotelial disfunktsiya, mikrotrombozlar, o‘pka alveolalarida diffuz yallig‘lanish va ARDS (o‘tkir nafas yetishmovchiligi sindromi) rivojlanishi batafsil yoritiladi. Qo‘shimcha ravishda, virusning immun evaziyasi, variantlar (Omicron va boshqalar) ta’siri, to‘qimalarga bevosita zarar yetkazishi hamda uzoq muddatli asoratlar (long COVID) mexanizmlari ko‘rib chiqiladi.
References
Chung YS, et al. Comprehensive Review of COVID-19: Epidemiology, Pathogenesis, Advancement in Diagnostic and Detection Techniques, and Post-Pandemic Treatment Strategies. International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(15):8155. doi:10.3390/ijms25158155
2. El Zawily A, et al. Comprehensive review on COVID-19: etiology, pathogenicity, pathophysiology, and management. PMC. 2025. PMC12502089.
3. Carvajal JJ, et al. New insights into the pathogenesis of SARS-CoV-2 during and beyond the acute phase of COVID-19. PMC. 2024. PMC11190347.
4. Li X, et al. SARS-CoV-2: pathogenesis, therapeutics, variants, and vaccines. Frontiers in Microbiology. 2024;15:1334152. doi:10.3389/fmicb.2024.1334152
5. Infectious Diseases Society of America (IDSA). Guidelines on the Treatment and Management of Patients with COVID-19. Updated October 14, 2025. Available at: https://www.idsociety.org/practice-guideline/covid-19-guideline-treatment-and-management/
6. World Health Organization (WHO). Clinical management of COVID-19: living guideline, June 2025. Geneva: WHO; 2025. Available at: https://www.who.int/publications/i/item/B09467
7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 2025–2026 COVID-19 Vaccination Guidance. Updated November 4, 2025. Available at: https://www.cdc.gov/covid/hcp/vaccine-considerations/routine-guidance.html
8. Flisiak R, et al. Management of SARS-CoV-2 Infection – Clinical Practice Guidelines of the Polish Association of Epidemiologists and Infectiologists, for 2025. PMC. 2025. PMC11989246.
9. Nellore A, et al. IDSA 2025 Guidelines on the use of vaccines for the prevention of seasonal COVID-19, Influenza, and RSV infections in immunocompromised patients. Clinical Infectious Diseases. 2026 (advance online publication). doi:10.1093/cid/ciag114
10. Shumaker AH, et al. 2025 Clinical Practice Guideline Update by the Infectious Diseases Society of America on the Treatment and Management of COVID-19: Antiviral Treatment for Mild to Moderate COVID-19 in Adults. Clinical Infectious Diseases. 2025 (supplement).









