BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING MUSTAQIL FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISHDA PIRLS XALQARO BAHOLASH DASTURINING O‘RNI

Abdullayeva Dilnoza

Authors

Abdullayeva Dilnoza Termiz iqtisodiyot va servis universiteti 3 kurs Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi

Keywords:

PIRLS, o‘qish savodxonligi, mustaqil fikrlash, tanqidiy fikrlash, metakognitsiya, matnni tushunish, inferensiya, baholash mezonlari, refleksiya, kompetensiyaviy yondashuv

Abstract

Boshlang‘ich ta’lim bosqichida mustaqil fikrlashni rivojlantirish o‘quvchining keyingi ta’lim trayektoriyasi, o‘qishga nisbatan motivatsiyasi va ijtimoiy moslashuvchanligining poydevorini belgilaydi. Mazkur maqolada PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) xalqaro baholash dasturining 4-sinf o‘quvchilari o‘qish savodxonligini baholash orqali mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish va kuchaytirishdagi imkoniyatlari ilmiy-pedagogik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. PIRLS konsepsiyasidagi matnni tushunish jarayonlari (axborotni topish, xulosa chiqarish, mazmunni talqin qilish, matn elementlarini baholash) o‘quvchilarda dalilga tayangan fikr yuritish, mantiqiy izchillik, refleksiya va baholash kompetensiyalarini faollashtirishi asoslab beriladi. Shuningdek, PIRLS talablari bilan uyg‘unlashtirilgan dars dizayni, savol-javob texnologiyalari, metakognitiv strategiyalar va o‘qish topshiriqlarini darajalash orqali boshlang‘ich sinfda mustaqil fikrlashni maqsadli rivojlantirish mexanizmlari yoritiladi.

References

1. Rabbonayeva N.K. (tuzuvchi). PIRLS tadqiqotlari uchun topshiriqlar to‘plami, o‘quv-uslubiy qo‘llanma. - Samarqand, 2019. - 64 b.

2. Doniyorov A.A. PIRLS xalqaro baholash dasturining boshlang‘ich ta’limdagi ahamiyati // Zamonaviy bilimlarni jahon ilm-faniga tadbiq etishda innovatsion texnologiyalar, respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. - 2023. - B. 49-52.

3. Bayzakova M.A. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholashda PIRLS dasturining o‘rni // Messenger of Pedagogy and Psychology (elektron ilmiy nashr). - Murojaat sanasi, 17.01.2026.

4. Eshmatova M.T. PIRLS xalqaro baholash dasturi // Hozirgi zamon ta’limi. - 2020. - 10-son. - B. 17-22.

5. Qosimova K., Matjonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona tili o‘qitish metodikasi, darslik. - Toshkent, “NOSHIR”, 2009. - 163 b.

6. Azimova I.A., Mavlonova K.S., Qodirov M.Q., Tursunov J., Urolov A. Ona tili va o‘qish savodxonligi, 1-sinf uchun darslik. - Toshkent, 2021.

7. Mavlonova R.A., Raxmonqulova N.X. Boshlang‘ich ta’limning integratsiyalashgan pedagogikasi, o‘quv qo‘llanma. - Toshkent, “ILM ZIYO”, 2009. - 192 b.

8. Husanboyeva Q. Adabiy ta’limda mustaqil fikrlashga o‘rgatish asoslari. - Toshkent, O‘zginkomtsentr, 2003. - 103 b.

9. Yo‘ldoshev I.A. Ta’limda zamonaviy texnik vosita va texnologiyalar, monografiya. - Toshkent, “Fan va texnologiya”, 2015. - 172 b.

10. Mahmudov M.X. Ta’limni didaktik loyihalashning nazariy asoslari, ped. fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun yozilgan diss. avtoreferati. - Toshkent, 2004. - 45 b.

11. Berdikulova N. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini integratsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanishga tayyorlash, ped. fan. bo‘yicha falsafa doktori (PhD) diss. avtoreferati. - Jizzax, 2023. - 64 b.

12. Sadriddinova Z.M. Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi ta’limini ijodiy tashkil etishning mohiyati va o‘lchovlari // Qo‘qon universiteti xabarnomasi. - 2024. - 13-jild. - B. 211-214.