DIFTERIYA KASALLIGINING BOLALARDA KECHISHI, LABORATORIYA DIAGNOSTIKA VA DAVOLASH PROFILAKTIKASI.
Keywords:
Difteriya, bolalarda difteriya, difteriya tayoqchasi, nafas yo‘llari infeksiyalari, bakteriologik tashxis, klinik tahlil, halqum difteriyasi, burun difteriyasi.Abstract
Difteriya – oʻtkir infeksion kasallik boʻlib, yuqori nafas yoʻllari va shilliq pardalar yalligʻlanishi bilan tavsiflanadi. Kasallikning eng koʻp uchraydigan shakli halqum difteriyasi bo‘lib, ayniqsa bolalar orasida keng tarqalgan. Ushbu maqolada 84 bemorda kuzatilgan klinik holatlar, laboratoriya diagnostikasi va davolash natijalari o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, bemorlarning aksariyatida halqum difteriyasi (59.5%) uchragan, burun difteriyasi esa 17.9% bemorda kuzatilgan. Tadqiqot difteriyaning turli shakllarini aniqlash va samarali davolash strategiyalarini ishlab chiqishga yo‘naltirilgan.
References
1. Xo‘jayev Sh. X. (1993). Difteriya. Toshkent.
2. Shonosir Shovahobov. (2000). Difteriya kasalligining klinik va epidemiologik xususiyatlari. O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 1-jild, Toshkent.
3. Klebs E., Loeffler F. (1883-1884). Untersuchungen über die Ätiologie der Diphtherie. Deutsche Medizinische Wochenschrift.
4. World Health Organization (WHO). (2021). Diphtheria vaccine: WHO position paper. Weekly Epidemiological Record.
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2022). Diphtheria: Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases. Washington, DC.
6. Galanis E., Scheifele D., Halperin S. A. (2016). Diphtheria in the 21st century: Challenges and vaccine strategies. Journal of Infectious Diseases, 214(4), 567–574.
7. Murphy J. R. (2017). Diphtheria toxin and its role in pathogenesis. Current Topics in Microbiology and Immunology, 413, 31–51.
8. Tiwari T., Wharton M. (2019). Diphtheria epidemiology in the global context. The Lancet Infectious Diseases, 19(6), 821–834.
9. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2023). Difteriyaning oldini olish va davolash bo‘yicha milliy qo‘llanma. Toshkent.
10. G. Kartoglu, P. Milstien. (2020). Immunization safety and diphtheria control measures. Vaccine Research Journal, 28(2), 145–159.
11. Халилова Гулнисо Илхом кизи, & Кенжаев Ёдгор Маматкулович. (2025). Глаукома: белгилари ва даволаш усуллари. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 2(2), 105–111. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/65764
12. “Preventive measures for hypertension: risk factors, early diagnosis, and treatment approaches”, ICIS, vol. 2, no. 1, p. 196, Jan. 2025, Accessed: Feb. 17, 2025. [Online].
Available: https://universalconference.us/universalconference/index.php/icms/article/view/3636
13. Amirova Sabrina Baxromovna, & Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, . (2025). Insult kassaligining profilaktikasi va uning reabilitatsiyadagi ahamiyati. Synapses: Insights across the Disciplines, 2(1), 81–85. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/64586
14. Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, ., & Xudoyorova Ummulaylo Shuxrat qizi, . (2025). Jigar sinusoid kapilyarlaridagi o’zgarishlar gemangiomani tekshirishning samarali usullari. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 3(1), 384–390. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/mpttp/article/view/64925
15. Kenjayev Y., & Farxodova , A. (2025). Yurak etishmovchiligi bo’lgan bemorlarni reabilitatsiya qilishning innovatsion usullari. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 3(1), 705–718. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/65794.
16. Кенжаев Ёдгор Маматқулович, & Мамадалиева Гулзода Низомжон қизи, (2025). Нейроилм ва когнитив бузилишлар: хотира ва диққатни яхшилашга қаратилган замонавий нейротехнологиялар. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 2(1), 322–329. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/65750
17. Daminova Shahnoza Panji qizi, & Kenjayev Yodgor Mamatqulovich. (2025). Sistemali kasalliklarning ko’z sog’lig’iga taʼsiri: kardilogik va endokrin kasalliklar. Journal of new century innovations, 70(2), 17-20. https://scientific-jl.com/new/article/view/1650
18. Кенжаев, Ё., & Амонов, Б. (2024). Кардиомиопатия ва унинг турлари: даволаш усуллари таҳлили. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(11), 347–353. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/mpttp/article/view/60123
19. Kenjayev Y., Saidov, J., & Abdumurotova, J. (2024). Болаларда учрайдиган оғиз касалликлари: муаммо ва ечимлар. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 117–124. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63481
20. Normurodova, A., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Гинекологик касалликларнинг эрта аниқланиши ва самарали даволаш усуллари. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 102–106. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63478
21. Kenjayev, Y., & Berdiyeva, S. (2024). Yurak bo‘lmacha va qorinchalari gipertrofiyasining elektrokardiografik belgilarini tahlil qilish. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 107–113. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63479
22. Kenjayev, Y., “Гистология слоев кожи и их функции”, MJST, vol. 4, no. 11, pp. 53–57, Nov. 2024, Accessed: Jan. 25, 2025. [Online]. Available: https://www.mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/2007
23. Кенжаев Ёдгор Маматқулович, Саидов Жасур Бахтиярович, Рахимова Мохинур Шамсуддиновна. (2024). Буйрак касалликларининг сабаблари, патогенези ва даволаш йўллари: турли патологик ҳолатларнинг таҳлили ва профилактика чоралари [Data set].
Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14096723
24. Abduqodirovna M. F., Ismatulloyevich X. I., Mamatqulovich K. Y. Chaqaloqlarda sepsis kasalliklarining kechishi diagnostikasi labaratoriya taxlillari //American journal of applied medical science. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 114-119.
25. Komiljonovich S. R., Mamatqulovich K. Y., Ibrohim o’g’li X. M. Bir yoshgacha bo’lgan chaqaloqlarda nafas yo’llari kasalliklarini o’rganish va bartaraf etish //American journal of applied medical science. – 2024. – Т. 2. – №. 3. – С. 108-111.
26. Mamatqulovich, K. Y. (2024). Meʼda osti bezi o‘tkir va surunkali pankreatit kasalliklarini gistomorfologik tahlili. American journal of applied medical science, 2(3), 49–53. Retrieved from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/190
27. Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, & Xidirov sardor farxod o`g`li. (2021). Influence of risk factors on the health of schoolchildren in hot climates of surkhandarya region. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, 2(05), 389–392. https://doi.org/10.17605/OSF.IO/8TB3X
28. Кенжаев Ё., Ҳусанова Ф. Кўкрак бези саратони: этиологияси, эпидемиологияси, диагностика ва даволаш усуллари //acumen: International journal of multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 5. – С. 395-399.
29. Kenjaev Y., Alimova Z., Choriev S. Ensefalopatiyalar va ularning turlari, kelib chiqish sabablari, davolash usullari //ACUMEN: International journal of multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 159-164.
30. Mamatqulovich, K. Y., qizi, X. Z. I., & qizi, X. M. O. (2024). Glomerulonefrit kasalligida klinik labarator tahlillarning o’rni va samaradorligi. American journal of applied medical science, 2(3), 112–120. Retrieved from https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/247
31. Mamatqulovich, K. Y., & Fayzullayevna, R. S. (2024). Husnbuzarlar etiologiyasi, klinikasi va davolash chora-tadbirlari. American journal of applied medical science, 2(3), 126–130. Retrieved from https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/267
32. Kenjaev Yodgor Mamatqulovich Xolmurodov Inoyatillo Ismatulloevich Choriev Shohjahon Xabibullo o'g'li. (2024). Ko'kyo'tal kasalligi va uni oldini olish chora-tadbirlari [Data set].
Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14049268
33. Kenjayev, Y., & Do‘snayev, N. (2024). Нафас олиш аъзоларининг аллергик касалликлари: илмий таҳлил. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 269–274. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63597
34. Sattorova, J., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Юрак ҳуружидан кейинги реабилитация самарадорлигини ошириш. ACUMEN: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 275–280. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63598
35. Sultonova, D., & Kenjayev, Y. (2024). Bachadon miomasi: klinik belgilari va samarali davolash usullari. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 2(12), 180–183. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/62651
36. Berdiyeva, S., Kenjayev, Y., & Xolmurodov, I. (2024). Jigar sirrozi: sabablari, belgilari vadavolash usullari. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 195–202. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63500
37. Kenjayev, Y., & Shopo’latova, M. (2024). Xronik rinitni davolashning zamonaviy usullari vauning samaradorligi. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 203–209. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63501
38. Kenjayev, Y., Saidov, J., & Abdumurotova, J. (2024). Болаларда учрайдиган оғиз касалликлари: муаммо ва ечимлар. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 117–124. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63481
39. Normurodova, A., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Гинекологик касалликларнинг эрта аниқланиши ва самарали даволаш усуллари. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 102–106. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63478
40. Kenjayev, Y., & Berdiyeva, S. (2024). Yurak bo‘lmacha va qorinchalari gipertrofiyasining elektrokardiografik belgilarini tahlil qilish. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 107–113. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63479
41. Mamatqulovich, K. Y. (2024). Meʼda osti bezi o‘tkir va surunkali pankreatit kasalliklarini gistomorfologik tahlili. American journal of applied medical science, 2(3), 49–53. Retrieved from https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/190
42. Joʻrayeva, M., & Kenjayev, Y. (2024). Кўриш аъзоси инфекциялари: уларни профилактика қилиш ва самарали даволаш. Synapses: Insights across the Disciplines, 1(4), 271–274. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63958
43. Qaxxorov, B., Kenjayev, Y., & Xolboyev, N. (2024). Gipertenziya kasalligi oldini olish choratadbirlari: xavf omillari, erta diagnostika va davolash yondoshuvlari. Synapses: Insights across the Disciplines, 1(4), 280–285. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63956
44. Kenjayev, Y., & O’roqova, S. (2024). Saramas касаллиги: кекса ёшли аёлларда кечиши ва касалликни оптималлаштириш. Synapses: Insights across the Disciplines, 1(4), 230–234. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63950









