"XXI ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TAʼLIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB MUAMMOLAR" nomli respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
Konferensiyaning barcha nashrlari fundamental fanlar, texnologiyalar, muhandislik va taʼlim sohasidagi ilmiy va texnologik yutuqlarni yoritib beruvchi ekspertlar tomonidan koʻrib chiqilgan original tadqiqot maqolalaridan iborat bo'lib XXI asrda innovatsion texnologiyalar, fan va ta'lim taraqqiyotidagi dolzarb muammolar va yechimlar haqida tadqiqot qilinadi. Konferensiyaga professor-oʻqituvchilar, doktorantlar, mustaqil izlanuvchilar, magistrantlar, iqtidorli talabalar, ta’lim muassasalari oʻqituvchi va tarbiyachilari hamda amaliyotchilar tezislar topshirishlari mumkin.
MEHRIBON TARBIYACHI – BAXTLI BOLALAR GAROVI
Ushbu maqolada mehribon va emotsional jihatdan qo‘llab-quvvatlovchi tarbiyachining maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishidagi o‘rni ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, tarbiyachi va bola o‘rtasidagi iliq, ishonchli va barqaror munosabat bolalarning ijtimoiy-emotsional moslashuvi, til rivoji, o‘quv faoliyatiga jalb etilishi va xulqiy barqarorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, guruhdagi emotsional qo‘llab-quvvatlash darajasi ham bolalarning savodga tayyorgarligi, matematik ko‘nikmalari va sinfdagi faolligi bilan bog‘liq ekani aniqlangan. Maqolada mehribon tarbiyachi shaxsining pedagogik, psixologik va tarbiyaviy ahamiyati yoritilib, baxtli bolalik muhiti ko‘p jihatdan tarbiyachining munosabati, muloqoti va emotsional madaniyati bilan belgilanishi asoslab beriladi.
MUVAFFAQIYATLI RAHBAR – KUCHLI JAMOA GAROVI
Ushbu maqolada muvaffaqiyatli rahbarning kuchli jamoani shakllantirishdagi o‘rni ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Zamonaviy menejment va tashkiliy psixologiya tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, jamoa samaradorligi faqat xodimlar malakasi yoki resurslar hajmiga emas, balki rahbarning maqsadni aniqlashtirish, ishonchli muhit yaratish, psixologik xavfsizlikni ta’minlash, hamkorlikni rag‘batlantirish va umumiy mas’uliyatni shakllantirish qobiliyatiga ham bevosita bog‘liq. Maqolada transformatsion liderlik, inklyuziv rahbarlik, jamoaviy ishonch va psixologik xavfsizlik tushunchalari o‘zaro bog‘liqlikda yoritiladi. Xulosa sifatida, kuchli jamoa tasodifan emas, balki ilmiy asoslangan rahbarlik amaliyoti natijasida vujudga kelishi asoslab beriladi.
Ushbu maqolada ta’lim sohasida kreativ yondashuvning mazmuni, ahamiyati va amaliy imkoniyatlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kreativ yondashuv o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammo yechish ko‘nikmalari, motivatsiyasi va ta’lim jarayonidagi faol ishtirokini kuchaytiradi. Shu bilan birga, kreativ va tanqidiy fikrlash bugungi raqamli va murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda ta’limning asosiy natijalaridan biri sifatida qaralmoqda. Maqolada kreativ pedagogika, innovatsion o‘qitish usullari, ijodiy o‘quv muhiti va o‘qituvchining roli o‘zaro bog‘liqlikda yoritiladi. Xulosa sifatida, ta’lim sifatini oshirishda kreativ yondashuv oddiy metodik qo‘shimcha emas, balki zamonaviy ta’limning zarur strategik yo‘nalishi ekani asoslab beriladi. OECD kreativ va tanqidiy fikrlashni global va raqamli jamiyat uchun tayanch kompetensiyalar sifatida ta’riflaydi, UNESCO esa san’at va madaniyat bilan boyitilgan ta’lim kreativlikni, tanqidiy fikrlashni va inklyuziv sifatli ta’limni qo‘llab-quvvatlashini qayd etadi.
SDN ASOSIDA TRAFIKNI DINAMIK BOSHQARISH ALGORITMLARINI TADQIQ QILISH
Mazkur maqolada SDN — Software-Defined Networking — asosida trafikni dinamik boshqarish algoritmlarining nazariy asoslari, ishlash mexanizmlari va samaradorlik ko‘rsatkichlari tadqiq qilinadi. SDN arxitekturasi boshqaruv tekisligi va ma’lumot uzatish tekisligini ajratish orqali tarmoqni markazlashgan, dasturlashtiriladigan va moslashuvchan boshqarish imkonini beradi. Maqolada Dijkstra algoritmi, maksimal oqim modeli, yuklamani balanslash, QoSga asoslangan marshrutlash, adaptiv trafik boshqaruvi va real vaqt monitoringi mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, kechikish, o‘tkazuvchanlik, paket yo‘qotish, jitter va kanal yuklanishi kabi mezonlar asosida algoritmlarni baholash yondashuvlari yoritiladi.
AERONAVIGATSIYA VA ALOQA TIZIMLARIDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR: GPS, DRONLAR VA ANTI-DRON TIZIMLARI
Mazkur maqolada aeronavigatsiya va aloqa tizimlarida GPS/GNSS, dronlar, masofadan identifikatsiya qilish, uchuvchisiz havo kemalarini havo hududiga integratsiya qilish hamda anti-dron tizimlarining ilmiy-texnik asoslari tahlil qilinadi. Aeronavigatsiyada sun’iy yo‘ldosh navigatsiyasi parvoz yo‘nalishini aniqlash, havo kemasining koordinatasi, tezligi va vaqt sinxronizatsiyasini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Dronlar esa monitoring, logistika, qidiruv-qutqaruv, qishloq xo‘jaligi va infratuzilma nazoratida keng qo‘llanmoqda. Shu bilan birga, aeroportlar va muhim obyektlar hududida ruxsatsiz dronlar xavfsizlikka tahdid tug‘dirgani sababli aniqlash, kuzatish va zararsizlantirishga qaratilgan anti-dron tizimlari rivojlanmoqda. Maqolada GPS psevdouzoqlik tenglamasi, trilateratsiya, aloqa kanali sig‘imi, radar tenglamasi, dron uchish vaqti hamda sensorli aniqlash modeli keltiriladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QUROLLI KUCHLARINING SHAKLLANISHI VA MILLIY MUDOFAA TIZIMINING RIVOJLANISHI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining shakllanishi, mustaqillikdan keyingi mudofaa tizimining tashkil topishi va milliy xavfsizlikni ta’minlashdagi tarixiy bosqichlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda 1991-yil 31-avgustda davlat mustaqilligining e’lon qilinishi, Mudofaa ishlari vazirligi va Milliy gvardiyaning tuzilishi, 1992-yil 14-yanvarda respublika hududidagi harbiy qismlarning O‘zbekiston tasarrufiga olinishi, Mudofaa vazirligining tashkil etilishi, harbiy qonunchilik bazasi, harbiy doktrina va Vatan himoyachilari kuni kabi muhim jarayonlar yoritiladi. Shuningdek, Qurolli Kuchlarning zamonaviy rivojida harbiy ta’lim, vatanparvarlik tarbiyasi, professional tayyorgarlik, ijtimoiy himoya va xalq-armiya birligi masalalari tahlil qilinadi
O‘ZBEKISTON HUDUDIDA HARBIY ISHNING SHAKLLANISHI VA TARIXIY TARAQQIYOT BOSQICHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston hududida harbiy ishning eng qadimgi davrlardan XX asr boshlarigacha bo‘lgan tarixiy taraqqiyot bosqichlari tahlil qilinadi. Harbiy ishning shakllanishi dastlabki qurol-yarog‘lar, mudofaa ehtiyoji, ovchilik qurollarining jangovar vositaga aylanishi, otliq qo‘shinlar, mudofaa inshootlari, qo‘shin tuzilishi va harbiy boshqaruv tizimi bilan bog‘liq holda yoritiladi. Maqolada paleolit, mezolit, neolit, bronza davri, qadimgi Baqtriya-Marg‘iyona madaniyati, Avesto davri tasavvurlari, massagetlar, saklar, so‘g‘diylar, Turk xoqonligi, Xorazmshohlar, Amir Temur davri, o‘zbek xonliklari va Rossiya imperiyasi mustamlakachiligi davridagi harbiy jarayonlar izchil tahlil qilinadi
TURON XALQLARI HARBIY SAN’ATINING TARIXIY ASOSLARI VA JANGOVAR TAKTIKA TARAQQIYOTI
Mazkur maqolada Turon xalqlari harbiy san’atining tarixiy asoslari, jangovar taktika taraqqiyoti, qo‘shin tuzilishi, qurol-yarog‘lar evolyutsiyasi va sarkardalik mahorati masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda qadimgi davrlardan o‘rta asrlargacha bo‘lgan jarayonda Turon hududida harbiy ishning shakllanishi, otliq qo‘shinlar, kamonchilik, mudofaa inshootlari, tezkor hujum, chekinib qayta zarba berish, qanotlardan aylanib o‘tish, razvedka va harbiy intizom kabi taktik usullar yoritiladi. Maqolada ajdodlarimizning harbiy merosi faqat jangovar tajriba sifatida emas, balki davlat xavfsizligi, siyosiy mustaqillik, harbiy boshqaruv va vatanparvarlik tarbiyasi bilan bog‘liq tarixiy hodisa sifatida baholanadi.
ЎРТА ОСИЁ МУТАФАККИРЛАРИНИНГ ИЖОДИДА ФАНДАГИ ФАНЛАРАРО ЁНДАШУВНИНГ ЭВОЛЮЦИЯСИ ВА УНГА ТАЪСИР ЭТГАН ОМИЛЛАР
Мақолада муаллиф ўрта асрларда ижод этган буюк алломаларимиз Фаробий, Ал-Хоразмий ва бошқалар ижодида билимлар интеграцияси ривожлантирилган деган фикрни илгари суради. Алломалар ижодидаги мазкур жараён математиканинг мусиқа, санъат, архитектура билан интеграцияси мисолида очиб берилади
SHARQ MUMTOZ ADABIYOTIDA ARBA’IN YOZISH AN’ANASI VA NAVOIYNING ARBA’IN ASARI MANBASHUNOSLIK TADQIQI
Ushbu maqolada Sharq mumtoz adabiyotidagi arba’in yozish an’anasining shakllanish va takomillashish bosqichlari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda mazkur janrning arab ilmiy muhitidagi dastlabki ildizlaridan boshlab, fors va turkiy adabiyotlardagi yuksak badiiy takomili jarayoni ko‘rsatib berilgan. Maqolada Imom Navaviy, Jomiy, Navoiy va Fuzuliy kabi mutafakkirlarning arba’in janri rivojidagi o‘rni, shuningdek, janrning hadisshunoslik va badiiy tafakkur tutashgan nuqtadagi o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Bundan tashqari Navoiyning “Arba’in” asari alohida tahlil qilingan Xulosada arba’inning ma’rifiy, didaktik va estetik vazifalari hamda zamonaviy sharqshunoslikdagi o‘rni bayon etilgan.
SUN'IY INTELLEKTDAN FOYDALANIB SANOAT KORXONALARI ELEKTR YURITMASINI ISHONCHLILIGINI OSHIRISH
Elektr yuritmalar sanoat jarayonlarining uzluksizligini belgilovchi asosiy element bo‘lib, ularning holati bo‘yicha to‘liq va ishonchli diagnostika usullarini qo‘llash muhandislik xavfsizligining ajralmas talabi hisoblanadi. Ekspluatatsiya jarayonida yuklamalar o‘zgarishi, issiqlik rejimining buzilishi va mexanik qismlarning eskirishi oqibatida turli xil nuqsonlar vujudga keladi; ushbu jarayonlarning dinamik tabiati nosozlikni aniqlash masalasini murakkablashtiradi. Tadqiqotda elektr yuritmalarda paydo bo‘ladigan xatoliklarni fazoviy va vaqtinchalik tok o‘lchovlari orqali aniqlashning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinadi. Uch fazali asinxron motorlar sanoatda eng ko‘p qo‘llanilishi sababli, aynan ular uchun tipik elektr va mexanik nosozliklarning matematik belgilari aniqlangan, amplituda-spektral xususiyatlar orqali aniqlash mezonlari ishlab chiqilgan, bunda diagnostika natijalari real yuklama ostida tekshirilishi ilmiy asosga ega bo‘lishi ta’kidlanadi. Sun’iy intellektga asoslangan baholash usullarining ustunligi shundaki, ular signallarning noaniqligi va shovqin bilan buzilgan holatlarida ham yashirin bog‘lanishlarni aniqlash imkonini beradi. Shu munosabat bilan, tok signallaridan diagnostik xususiyatlarni ajratish algoritmi ishlab chiqilib, sun’iy neyron tarmoqlar yordamida nuqsonlarni sinflashtirish modeli taklif etilgan. Model kirish parametrlarining fizik mazmuni, xatoliklarni baholash ko‘rsatkichlari va aniqlik darajasi bo‘yicha izohlar talab etiladi (mavjud standartlarga havola kiritilishi lozim). Olingan natijalar elektr yuritmalarning ekspluatatsion ishonchliligi, xizmat muddati va texnik xizmat ko‘rsatish strategiyasini optimallashtirishga ta’siri nuqtai nazaridan baholangan bo‘lib, amaliy joriy etish sharoitlarida diagnostika muammolarining dolzarbligi asoslanadi.
MARKAZIY OSIYO DAVLATLARINING MINTAQADAGI GEOSIYOSIY OʻRNI
Ushbu maqolada Markaziy Osiyo mintaqasida mintaqaviy hamkorlikning shakllanishi va rivojlanish jarayonlari tahlil qilinadi. Mintaqa davlatlari — Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston o‘rtasidagi siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarning rivojlanishi yoritib beriladi. Maqolada mintaqaviy hamkorlikning asosiy yo‘nalishlari — savdo-iqtisodiy aloqalar, transport tizimi, xavfsizlik hamda integratsiya jarayonlari tahlil qilinadi. Shuningdek, mintaqaviy hamkorlikning Markaziy Osiyo davlatlari barqaror rivojlanishidagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi
TIRIK TIZIM MANIFESTI: AVTONOM TIZIMLAR DAVRIDA ETIKA, LOGISTIKA VA XATO QILISH HUQUQI
Biz shunday bir dunyo ostonasidan xatlab o‘tdikki, unda murakkablik darajasi inson miyasining qabul qilish imkoniyatlaridan ancha yuqorilab ketdi. Bugun algoritmlar shunchaki asbob-uskuna emas, balki biz nafas olayotgan muhitga aylandi. Ilgari "kuch — bilimda" deyilgan bo‘lsa, endi kuch — tizimli yashovchanlikdadir.
TURK VA O‘ZBEK TILLARINING QIYOSIY LINGVISTIK TAHLILI: FONETIK, GRAMMATIK VA LEKSIK O‘XSHASHLIKLAR VA FARQLAR
Ushbu maqolada turk va o‘zbek tillarining fonetik, grammatik va leksik xususiyatlari qiyosiy lingvistik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ushbu tillarning umumiy turkiy ildizga ega ekanligini, biroq tarixiy rivojlanish jarayonida turli yo‘nalishlarda mustaqil evolyutsiya qilganini ko‘rsatadi. Ayniqsa, grammatik tizimda o‘xshashliklar nisbatan barqaror saqlangan bo‘lsa, leksik qatlamda sezilarli o‘zgarishlar yuz bergani aniqlanadi. Shuningdek, fonetik o‘zgarishlar so‘zlarning shakllanish jarayonida muhim rol o‘ynaganligi misollar orqali asoslanadi. Tadqiqot natijalari turkiy tillarni qiyosiy o‘rganish, shuningdek, til o‘qitish metodikasini takomillashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega.
Ko‘zning yuqumli kasalliklari va ularning oldini olish chora tadbirlari davolash usullari
Mazkur maqolada ko‘zning o‘ta yuqumli kasalliklari haqida malumot berilgan. Maqola yozilishidan maqsad ko‘zning yuqumli kasalliklar haqida insonlarga malimot berish va bu kasallik oldini olish chora tadbirlarini kuchaytrish insonlarga sog’lom turmish tarzini targ’ib qilishdir. Maqolada ko‘z yuqumli kasalliklari O‘tkir kon’yunktivitlar, Difteriya kon’yunktiviti, Adenovirusli kon’yunktivit, yuqush yo‘llari va ularning profilaktika chora tadbirlari va davolanishi haqida malumotlar berilgan.
A Transformer-Based Framework and Preliminary Baseline Experiment for Uzbek Text Classification in Low-Resource NLP
Natural Language Processing is an important area of artificial intelligence, but many low-resource languages still lack sufficient datasets and optimized models. This paper presents a framework and preliminary baseline experiment for Uzbek text classification. The study focuses on text preprocessing, feature extraction, model selection, and evaluation. Two baseline models, TF-IDF with Logistic Regression and TF-IDF with Support Vector Machine, are used for comparison. The models are evaluated using accuracy, precision, recall, and F1-score. The proposed framework can support future Uzbek NLP applications in education, media, document classification, and automated text processing.
ISHCHI KUCHI MIGRATSIYASI: MDH DAVLATLARI UCHUN DOLZARB MUAMMO VA UNING YECHIMLARI
Ushbu maqolada MDH davlatlari va O‘zbekiston uchun dolzarb bo‘lgan ishchi kuchi migratsiyasi muammosi statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Migratsiyaning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari ko‘rsatilib, amaliy yechimlar taklif etilgan.
O‘ZBEKISTONDA ICHKI TURIZMNI TABIIY LANDSHAFTLAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING BARQAROR IQTISODIY, IJTIMOIY VA EKOLOGIK TA’SIRI
Mazkur ilmiy maqolada Oʻzbekistonda ichki turizmni tabiiy hududlar asosida rivojlantirishning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida tog‘, o‘rmon va cho‘l hududlarining turistik salohiyati o‘rganilib, ichki turizmning hududiy rivojlanish, aholi bandligi, xizmat ko‘rsatish sohasi va mehmonxona biznesiga ta’siri yoritildi. Shuningdek, maqolada ekoturizmning barqaror rivojlanishdagi o‘rni, tabiiy resurslarni asrab-avaylashning turizm bilan uzviy bog‘liqligi hamda yangi turistik maskanlarni shakllantirish istiqbollari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijalari ichki turizmni rivojlantirish mamlakat iqtisodiyoti va ekologik muvozanatni saqlashning muhim omillaridan biri ekanligini ko‘rsatadi.
TURIZMDA MILLIY TAOMLARNING OʻRNI: OʻZBEK MILLIY GASTRONOMIYASINING TURISTIK JOZIBADORLIGI
Mazkur ilmiy maqolada xalqaro turizm tizimida milliy taomlarning tutgan oʻrni, gastronomik merosning turistik oqimlarga taʼsiri hamda oʻzbek milliy oshxonasining xorijiy sayyohlar ongida shakllanayotgan jozibador qiyofasi ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, qadimiy savdo yoʻllari, madaniy almashinuv va tarixiy jarayonlar natijasida shakllangan oʻzbek taomlari bugungi global gastronomik turizmning muhim qismiga aylangani yoritiladi. Tadqiqot davomida oʻzbek oshxonasining palov, somsa, tandir non, sumalak, holvaytar, pashmak, nisholda, milliy holvalar va quritilgan mevalar kabi noyob namunalari gastronomik turizmning muhim elementi sifatida oʻrganiladi. Shuningdek, milliy taomlarning mamlakat imiji, iqtisodiy rivojlanish va madaniy diplomatiyadagi oʻrni yoritiladi.
DEVELOPMENT OF GENERAL ENDURANCE IN YOUNG CHILDREN THROUGH SPECIAL EXERCISES
In the article, the results of positive effects of physical exercises, healing forces of nature, and hygienic factors on physical development and strengthening of their health, training tools aimed at educating children's general endurance during training sessions with children are justified. The changes that occur in the child through natural factors aimed at preventing physical stress and exhaustion are shown. A number of new cases have been included in the methodology of training endurance of young athletes.
MAKTABGACHA TA’LIM JARAYONIDA DIDAKTIK O‘YINLARNING PEDAGOGIK AHAMIYATI
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni o‘qitish va tarbiyalash jarayonida didaktik o‘yinlarning pedagogik ahamiyati keng tahlil qilinadi. Didaktik o‘yinlar bolalarda bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirish, tafakkur, nutq, diqqat va xotirani rivojlantirish jarayonidagi o‘rnini yoritadi. Maqolada didaktik o‘yinlarning ta’lim jarayonida qo‘llanishi, ularni tanlash va tashkil etish usullari, bolalarning individual xususiyatlariga moslashtirish va samaradorligini oshirish yo‘llari ham ko‘rib chiqilgan. Shu bilan birga, maqolada didaktik o‘yinlar orqali bolalarning ijtimoiy, emotsional va ijodiy rivojlanishiga erishish imkoniyatlari ham tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, didaktik o‘yinlar nafaqat o‘yin, balki pedagogik vosita sifatida bola rivojida muhim rol o‘ynaydi va maktabgacha ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi.
Gulbaxorm gulbaxor, Mana senga navbaxor. Sen mening navbaxorm, Kelajagim gulbaxor.
«ЗАПИСКИ ИЗ МЁРТВОГО ДОМА» Ф.М. ДОСТОЕВСКОГО: ПРОБЛЕМА ЧЕЛОВЕЧЕСКОГО ДОСТОИНСТВА МЕЖДУ СВОБОДОЙ И НЕВОЛЕЙ
Данная статья исследует повествовательную структуру и философское содержание «Записок из Мёртвого дома» (1861-1862) Ф.М. Достоевского как художественного осмысления проблемы человеческого достоинства в условиях тотального лишения свободы. Анализируется трансформация личности заключённого под воздействием системы наказания, механизмы сохранения и утраты человеческого достоинства, а также роль труда и культурной памяти в поддержании идентичности. Особое внимание уделяется концепции «мертвого дома» как метафоры социального ада, где несвобода порождает нравственное одичание, но одновременно открывает возможности для духовного возрождения. Рассматривается диалог Достоевского с идеями западников и славянофилов о «личном начале» в народе.
AN ANALYSIS OF VOCABULARY LEARNING STRATEGIES AMONG EFL LEARNERS IN ENGLISH LANGUAGE ACQUISITION
This article analyzes vocabulary learning strategies used by learners of English as a Foreign Language in the process of English language acquisition. The main aim of the study is to identify the most frequently used vocabulary learning strategies among EFL learners, evaluate their effectiveness, and reveal their impact on language acquisition. The article examines cognitive, metacognitive, memory-related, social, and compensatory vocabulary learning strategies from both theoretical and practical perspectives. The study employed a mixed-method approach using questionnaires, semi-structured interviews, and classroom observation. The findings indicate that learning words through context, repetition, translation, and the use of mobile applications are among the most common strategies used by learners. At the same time, learners who select strategies consciously and purposefully demonstrate better long-term retention and more active use of vocabulary in speech. The article concludes with pedagogical recommendations for the systematic teaching of vocabulary strategies in English classes.
OBSESSIVE-COMPULSIVE DISORDER KLINIK HOLAT TAHLILI VA DAVOLASH YONDASHUVLARI. O‘ZBEKISTON VA XALQARO TAJRIBA TAQQOSLANISHI
Obsessive-compulsive disorder (OCD) — surunkali va ko‘pincha progressiv kechuvchi ruhiy buzilish bo‘lib, obsesiv fikrlar va kompulsiv xatti-harakatlar bilan tavsiflanadi. Ushbu maqolada 18 yoshli bemor misolida OCDning klinik kechishi, bosqichma-bosqich rivojlanishi, diagnostikasi hamda davolash yondashuvlari tahlil qilindi. Klinik holatda bemorda asosan diniy mazmundagi obsesiv fikrlar kuzatilgan bo‘lib, kompulsiv xatti-harakatlar to‘liq shakllanmagan. Dastlabki davolash bosqichlarida polifarmatsiya (antipsixotiklar va trisiklik antidepressantlar) qo‘llanilgan, biroq ushbu yondashuv uzoq muddatli barqaror remissiyani ta’minlamagan. Keyingi bosqichda davolash strategiyasi qayta ko‘rib chiqilib, monoterapiya asosida amitriptilin qo‘llanilgan va bu bemorda sezilarli klinik yaxshilanish hamda barqaror remissiyaga olib kelgan. Maqolada O‘zbekiston va xalqaro, xususan AQSh amaliyotida OCDni davolash yondashuvlari taqqoslab tahlil qilindi. Xalqaro tajribada selektiv serotonin qayta qabul qilinish ingibitorlari (SSRI) va kognitiv-bihevioral terapiya (CBT), ayniqsa Exposure and Response Prevention (ERP), “oltin standart” sifatida qo‘llanilishi ta’kidlandi. Mazkur klinik holat OCDni davolashda individual va patogenetik asoslangan yondashuv muhimligini ko‘rsatadi hamda O‘zbekiston sharoitida psixoterapiya va zamonaviy davolash usullarini keng joriy etish zarurligini ta’kidlaydi.
SAMA’ O‘ZI NIMA? NEGA ISLOM OLAMIDA VA MUSIQA ILMIDA BIZ UNI O‘RGANAMIZ?
Ushbu maqola ko‘plab musiqashunos, islomshunoslarni haligacha qiziqtirib kelayotgan Sama’ haqidadir. Mazkur maqola Sama’ ilmini kengroq yoritishga bag‘ishlangan.
МЕТОДИКА ИСПОЛЬЗОВАНИЯ НЕЙРОСЕТЕЙ (CHATGPT, CLAUDE) В ПРЕПОДАВАНИИ РУССКОГО ЯЗЫКА В УЗБЕКСКОЙ АУДИТОРИИ: ЛИНГВОДИДАКТИЧЕСКИЕ ИННОВАЦИИ
Статья посвящена изучению особенностей и перспектив применения нейросетевых моделей, таких как ChatGPT и Claude, в обучении русскому языку для узбекской аудитории. В исследовании анализируются лингводидактические возможности искусственного интеллекта в развитии у учащихся языковой, коммуникативной и социокультурной компетенций. Ключевым аспектом является адаптация учебного процесса к билингвальной среде, где узбекский и русский языки тесно взаимосвязаны. Нейросети, такие как ChatGPT и Claude, и их применение в методике преподавания русского языка как иностранного для узбекской аудитории
персонализация обучения и развитие коммуникативной компетенции
ORGANIZING TRANSPORT SERVICES IN MOUNTAINOUS AREAS: CHALLENGES AND SOLUTIONS
This article examines the problems of developing transport services in hard-to-reach areas of Uzbekistan, particularly in mountainous and remote regions. In the article, projects being implemented in Uzbekistan to build transport infrastructure in mountainous regions, modernize freight and passenger transport services, and ensure international connectivity are analyzed. The research methodology demonstrates the importance of developing transport services under difficult conditions, using the construction of the Tashkent–Andijan, Angren–Pop, Toshguzar–Boysun–Kumkurgan railways and the Kamchiq Tunnel as examples. The article uses digital literature to scientifically analyze problems and their solutions, and, based on this analysis, recommends the main directions for future development of the transport sector. It examines modern approaches to organizing transport services in Uzbekistan’s hard-to-reach areas, particularly mountainous regions (Kashkadarya, Surkhandarya, and the areas around the Fergana Valley) and desert regions (Karakalpakstan and the Navoi region). The research methodology results discuss the organization of Uzbekistan’s total road network of 184,000 km, the construction of the 223 km Toshguzar–Boysun–Kumkurgan railway in mountainous areas, and transport provision issues for the 18.5 million people living in rural areas.
QANDLI DIABET KASALLIGIDA BITMAYDIGAN YARALAR VA GANGRENANI OLDINI OLISHDA “HELP DIABETIC” SURTMASINING AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada qandli diabet kasalligida uchraydigan bitmaydigan yaralar va gangrena rivojlanishining asosiy sabablari tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu asoratlarning oldini olish maqsadida muallif tomonidan ishlab chiqilgan “Help Diabetic” surtmasining tarkibi, ta’sir mexanizmi va amaliy samaradorligi yoritilgan. Tadqiqotda surtmaning yallig‘lanishga qarshi, antiseptik va regenerativ xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan asoslab berilgan.
O‘ZBEKISTONDA MOLIYA BOZORLARINING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRINI BAHOLASH
Mazkur maqola O‘zbekistonda moliya bozorlarining iqtisodiy o‘sishga ta’sir mexanizmlarini o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda moliya bozorlarining iqtisodiy tizimdagi o‘rni, funksiyalari hamda ularning iqtisodiy o‘sish bilan o‘zaro bog‘liqligi nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda moliya bozorlarining iqtisodiy rivojlanishdagi asosiy roli sifatida jamg‘armalarni investitsiyalarga transformatsiya qilish, kapitalni samarali taqsimlash, moliyaviy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish va iqtisodiy risklarni boshqarish mexanizmlari asoslab berilgan. O‘zbekiston Respublikasida moliya bozorlarining hozirgi holati va rivojlanish tendensiyalari statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. YAIM o‘sish dinamikasi, investitsiya oqimlari, fond bozori faolligi hamda kapital bozorining iqtisodiyotdagi ulushi o‘rganilib, ularning iqtisodiy o‘sish jarayoniga ta’siri baholangan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatda iqtisodiy o‘sish barqaror bo‘lsa-da, moliya bozorlarining iqtisodiyotdagi ishtiroki hali yetarli darajada shakllanmagan. Shuningdek, tadqiqotda O‘zbekistonda moliya bozorlarini rivojlantirishga qaratilgan Prezident farmon va qarorlarining mazmuni tahlil qilinib, kapital bozorini rivojlantirish strategiyasi, davlat korxonalarini xususiylashtirish jarayonlari hamda moliyaviy infratuzilmani modernizatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, moliya bozorlarining iqtisodiy o‘sishga ta’sirini kuchaytirish uchun fond bozorini rivojlantirish, moliyaviy instrumentlar turlarini kengaytirish, investorlar bazasini kengaytirish, aholi moliyaviy savodxonligini oshirish hamda xorijiy investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish zarurligi asoslab berilgan. Mazkur ilmiy ish natijalari O‘zbekiston iqtisodiyotida moliya bozorlarining rolini chuqur tahlil qilish va ularni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda foydalanilishi mumkin.