TIRIK ORGANIZMDA ELEKTR TOKI (ACUMEN: INTERNATIONAL JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY RESEARCH, 2026)
Tirik organizmda elektr toki masalasi zamonaviy fiziologiya, biofizika va klinik tibbiyotning markaziy yo‘nalishlaridan biridir. Organizmda kuzatiladigan elektr hodisalar tashqi manbadan berilgan oddiy tok emas, balki ionlar gradienti, membrana potensiali, harakat potensiali va to‘qimalar o‘tkazuvchanligi asosida shakllanuvchi murakkab bioelektrik tizimdir. Hujayra membranasining ikki tomonida ionlar notekis taqsimlanishi, ayniqsa natriy, kaliy, kalsiy va xlor ionlari balansining boshqarilishi hujayra funksiyasining elektr asosini yaratadi. Nerv tizimi, yurak, skelet mushaklari va bezlar faoliyatida elektr signal uzatilishi asosiy boshqaruv mexanizmlaridan biri hisoblanadi. Shu bois EKG, EEG, EMG kabi usullar klinik amaliyotda keng qo‘llanadi. So‘nggi yillarda bioelektrik hodisalarning davolashdagi imkoniyatlari ham kengaydi. Kardiostimulyatorlar, vagus nervi stimulyatsiyasi, spinal kord stimulyatsiyasi va yara bitishini tezlashtiruvchi elektr stimulyatsiya texnologiyalari bunga misoldir. Maqolada tirik organizmda elektr toki tushunchasining mazmuni, tarkibiy unsurlari, shakllanish omillari, amaliy qo‘llanishi, mavjud muammolari va rivojlantirish istiqbollari izchil tahlil qilinadi. Material OAKda qo‘llanadigan ilmiy maqola tuzilishiga mos ravishda tayyorlandi, chunki O‘zbekiston Oliy attestatsiya komissiyasi doktorlik tadqiqotlarining asosiy natijalarini tavsiya etilgan ilmiy nashrlarda e’lon qilish tizimini me’yoriy jihatdan belgilagan.